Στην Κεφαλονιά, ο Δεκαπενταύγουστος δεν είναι μόνο μια μεγάλη θρησκευτική ημέρα, αλλά και η στιγμή που επιστρέφει ένα από τα πιο γνωστά τοπικά έθιμα του νησιού. Τα «Φιδάκια της Παναγίας» έκαναν και φέτος την εμφάνισή τους, λίγες ημέρες πριν από τη γιορτή, δίνοντας το έναυσμα για την καθιερωμένη αναζήτησή τους γύρω από συγκεκριμένους ναούς.
Το φαινόμενο συνδέεται εδώ και δεκαετίες με την Κεφαλονιά και προσελκύει επισκέπτες κάθε Αύγουστο. Παρά τη θρησκευτική και λαογραφική φόρτιση που του αποδίδεται, η επιστημονική προσέγγιση είναι σαφής: πρόκειται για ένα είδος που υπάρχει σε μεγάλο μέρος της Ελλάδας και δεν είναι επικίνδυνο για τον άνθρωπο.
Πού εμφανίστηκαν φέτος
Σύμφωνα με το kefaloniapress, μέχρι στιγμής έχουν εντοπιστεί τρία φιδάκια. Ένα βρέθηκε στο Μαρκόπουλο, στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ενώ δύο ακόμη παρατηρήθηκαν στα Αργίνια από την προηγούμενη ημέρα.
Η εμφάνιση αυτών των φιδιών σηματοδοτεί την έναρξη ενός από τα πιο ιδιαίτερα τοπικά έθιμα της Κεφαλονιάς. Οι κάτοικοι που γνωρίζουν τα σημεία όπου συνήθως εντοπίζονται αναλαμβάνουν κάθε χρόνο να τα αναζητήσουν, ακολουθώντας μια διαδικασία που ξεκινά μετά τις 6 Αυγούστου, ανήμερα της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος.
Το Αγιόφιδο πίσω από το τοπικό έθιμο
Το φίδι που αποκαλείται «Φιδάκι της Παναγίας» είναι το Αγιόφιδο ή Telescopus fallax. Στην Ελλάδα συναντάται σχεδόν σε όλη τη χώρα, τόσο στην ηπειρωτική Ελλάδα όσο και στα περισσότερα νησιά, ενώ το ίδιο είδος απαντάται και στα Βαλκάνια, στη Μικρά Ασία και στην ανατολική Μεσόγειο.
Οι αναφορές για το δηλητήριό του χρειάζονται ψύχραιμη ανάγνωση: το φίδι θεωρείται ακίνδυνο για τον άνθρωπο, καθώς το δηλητήριό του είναι πολύ ασθενές. Τα δόντια του βρίσκονται στο πίσω μέρος της στοματικής κοιλότητας, είναι σταθερά και δεν είναι σωληνωτά. Αντίθετα, φέρουν εξωτερική αυλάκωση, μέσω της οποίας διοχετεύονται αργά οι τοξίνες από αδένες, γνωστούς ως Duvernoy’s glands, κατά τη διάρκεια επίμονων δαγκωμάτων.
Γιατί εμφανίζεται αυτή την εποχή
Με τη θρησκευτική διάσταση συνδέεται και η επιστημονική εξήγηση για την εποχικότητα του φαινομένου. Ερπετολόγοι της Ελληνικής Ερπετολογικής Εταιρείας έχουν αναγνωρίσει το είδος ως ευρέως διαδεδομένο και ακίνδυνο για τον άνθρωπο, ενώ η παρουσία του γύρω από τους ναούς αυτή την περίοδο αποδίδεται στις συνήθειες αναπαραγωγής και διατροφής του μέσα στο καλοκαίρι.
Πρόκειται για νυκτόβιο φίδι με ήπιο δηλητήριο, αποτελεσματικό κυρίως εναντίον μικρών σαυρών και τρωκτικών.
Ο μύθος της Παναγίας της Φιδούσας
Η τοπική παράδοση μιλά για φίδια που εμφανίζονται ξαφνικά πάνω στις εικόνες της εκκλησίας της Παναγίας της Λαγκουβάρδας ή Φιδούσας και τα οποία οι πιστοί πιάνουν με γυμνά χέρια. Σύμφωνα με τον μύθο, αυτά τα φίδια είναι μοναδικά, δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στον κόσμο και στο κεφάλι τους οι τέσσερις μαύρες κουκκίδες σχηματίζουν έναν σταυρό. Η εμφάνισή τους θεωρείται καλός οιωνός.
Για τους Κεφαλλονίτες, μάλιστα, η απουσία τους αντιμετωπίζεται ως κακό σημάδι, επειδή συνδέεται με τον φόβο μιας μεγάλης καταστροφής για το νησί.
Οι απειλές για το είδος
Παρά τη θέση του στο τοπικό έθιμο, το είδος αντιμετωπίζει συγκεκριμένες πιέσεις. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η υποβάθμιση και καταστροφή των ενδιαιτημάτων από οικιστική, τουριστική, βιομηχανική και αγρο-κτηνοτροφική ανάπτυξη ή ρύπανση, οι δρόμοι, οι πυρκαγιές, οι αδέσποτες γάτες, η εισαγωγή ξενικών θηρευτών όπως κυνηγετικοί φασιανοί, παγώνια και μινκ, καθώς και η εσκεμμένη θανάτωση.
Ως πιθανή απειλή καταγράφεται και η εισαγωγή ξενικού μύκητα που προσβάλλει τα φίδια και έχει εντοπιστεί σε χώρες της Ευρώπης, όχι όμως ακόμη στην Ελλάδα.
Αν κάποιος βρεθεί στην Κεφαλονιά αυτές τις μέρες, η τοπική παράδοση τον καλεί να δει το φαινόμενο ως κομμάτι της ιστορίας του τόπου και όχι ως αφορμή για παρεξήγηση. Το ίδιο έθιμο, άλλωστε, εξακολουθεί να δίνει κάθε Αύγουστο έναν ξεχωριστό χαρακτήρα στο νησί.
