Η υπόθεση των μη κρατικών πανεπιστημίων μπαίνει σε νέα φάση, λίγες ημέρες μετά τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας που ακύρωσαν τις άδειες λειτουργίας τριών από τα πρώτα παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα και τις πιστοποιήσεις των προγραμμάτων σπουδών τους.
Τώρα, η νομική αμφισβήτηση δεν περιορίζεται σε εκείνα τα τρία ιδρύματα. Με νέες αιτήσεις ακύρωσης που κατέθεσε στο ΣτΕ ο καθηγητής Διοικητικού Δικαίου του ΕΚΠΑ Πάνος Λαζαράτος, ο έλεγχος επεκτείνεται και στα επτά νέα μη κρατικά πανεπιστήμια που αδειοδοτήθηκαν για το ακαδημαϊκό έτος 2026-27.
Την ίδια στιγμή, ΕΘΑΑΕ και υπουργείο Παιδείας καλούνται να διαχειριστούν την επόμενη ημέρα για τους φοιτητές, αλλά και να προσαρμόσουν το πλαίσιο πιστοποίησης στις παρατηρήσεις του ανώτατου δικαστηρίου. Το ζήτημα είναι πλέον όχι μόνο νομικό, αλλά και απολύτως πρακτικό, καθώς η νέα ακαδημαϊκή χρονιά πλησιάζει.
Τι έκρινε το ΣτΕ για τις πρώτες άδειες και τις πιστοποιήσεις
Οι αποφάσεις που άλλαξαν το τοπίο είναι οι 1167/2026 έως 1172/2026 του Γ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας, σε επταμελή σύνθεση. Με τις 1167 και 1169/2026 ακυρώθηκαν οι πράξεις του υφυπουργού Παιδείας με τις οποίες είχαν δοθεί άδειες εγκατάστασης και λειτουργίας σε παραρτήματα ΝΠΠΕ.
Η κρίση αυτή συνδέθηκε με τις κτιριακές υποδομές. Ο ΕΟΠΠΕΠ είχε κάνει επιτόπιους ελέγχους και είχε διατυπώσει παρατηρήσεις για κτιριολογικές προσαρμογές και για την προσκόμιση συγκεκριμένων στοιχείων, όμως το ΣτΕ έκρινε ότι η συμμόρφωση με αυτές τις παρατηρήσεις δεν είχε διαπιστωθεί εγκαίρως, ούτε έως τη συζήτηση των υποθέσεων στο δικαστήριο.
Σε άλλη δέσμη αποφάσεων, τις 1168, 1170 και 1172/2026, το δικαστήριο ακύρωσε τις πιστοποιήσεις προγραμμάτων σπουδών. Εκεί έκρινε ότι τα στοιχεία του Παραρτήματος της απόφασης 48136/17.12.2024 της ΕΘΑΑΕ δεν αποτελούσαν συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια, όπως απαιτούσαν οι εξουσιοδοτικές διατάξεις του ν. 5094/2024.
Το ΣτΕ υπενθύμισε επίσης την 1171/2021, με την οποία είχε ακυρωθεί άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας παραρτήματος ΝΠΠΕ επειδή η σύμφωνη γνώμη της ΕΘΑΑΕ είχε στηριχθεί σε έκθεση επιτροπής αξιολόγησης, μέλος της οποίας είχε σχέση με τον ενδιαφερόμενο εκπαιδευτικό φορέα. Το δικαστήριο έκρινε ότι αυτό μπορούσε να δημιουργήσει υπόνοια μεροληψίας κατά το άρθρο 7 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας.
Με βάση αυτές τις κρίσεις, αναδεικνύονται τρεις διαφορετικές απαιτήσεις: οι κτιριακές προϋποθέσεις πρέπει να ελέγχονται και να τεκμηριώνονται, τα κριτήρια πιστοποίησης πρέπει να είναι συγκεκριμένα και μετρήσιμα όπου το προβλέπει ο νόμος και οι διαδικασίες αξιολόγησης οφείλουν να παρέχουν εγγυήσεις αμεροληψίας.
Το καθεστώς των μη κρατικών πανεπιστημίων δεν καταργείται
Παρά τη βαρύτητα των αποφάσεων, το ΣτΕ δεν έκρινε ότι απαγορεύεται συνολικά η ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα. Στην ανακοίνωσή του επανέλαβε τα κριθέντα στις αποφάσεις 1919 και 1920/2025 της Ολομέλειας: το Σύνταγμα δεν απαγορεύει την ίδρυση και λειτουργία παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων από την ΕΕ ή από χώρα συμβεβλημένη στη GATS, εφόσον ισχύει ειδικός νόμος που διασφαλίζει το υψηλό επίπεδο σπουδών και την ακαδημαϊκή ελευθερία.
Το δικαστήριο απέρριψε και τον ισχυρισμό ότι τα προγράμματα σπουδών των ΝΠΠΕ θα έπρεπε να έχουν αναγνωριστεί εκ των προτέρων από το μητρικό πανεπιστήμιο και τον αρμόδιο φορέα πιστοποίησης της χώρας όπου εδρεύει. Σύμφωνα με το ΣτΕ, τα προγράμματα εντάσσονται στην εκπαιδευτική συμφωνία μεταξύ μητρικού ιδρύματος και ΝΠΠΕ, μέσω της οποίας το μητρικό ίδρυμα ελέγχει το ΝΠΠΕ.
Έτσι, η πρόσφατη δικαστική εξέλιξη δεν ισοδυναμεί με κατάργηση του θεσμού. Αφορά συγκεκριμένες διοικητικές πράξεις και τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόστηκε το ισχύον πλαίσιο.
Πώς στήθηκε το πλαίσιο με τον ν. 5094/2024
Τα ΝΠΠΕ, δηλαδή τα Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης, είναι το ειδικό νομικό σχήμα μέσω του οποίου μπορούν να λειτουργούν στην Ελλάδα παραρτήματα αναγνωρισμένων αλλοδαπών πανεπιστημίων. Το πλαίσιο αυτό θεσπίστηκε με τον ν. 5094/2024.
Η διαδικασία δεν προβλέπει ότι ένα ξένο πανεπιστήμιο καταθέτει απλώς αίτηση και αποκτά αυτομάτως δικαίωμα λειτουργίας. Η αξιολόγηση γίνεται από την ΕΘΑΑΕ ως προς τις ακαδημαϊκές και θεσμικές προϋποθέσεις, ενώ ο ΕΟΠΠΕΠ εξετάζει τις κτιριακές προϋποθέσεις. Την άδεια εγκατάστασης και λειτουργίας τη χορηγεί το υπουργείο, εφόσον πληρούνται οι όροι που προβλέπει το πλαίσιο.
Ακριβώς γι’ αυτό, οι αποφάσεις του ΣτΕ έχουν δύο ξεχωριστές συνέπειες: αγγίζουν αφενός τη διοικητική πράξη της άδειας και αφετέρου τις πιστοποιήσεις των προγραμμάτων σπουδών.
Από τις 12+1 αιτήσεις στο πρώτο κύμα αδειών
Η πρώτη μεγάλη φάση εφαρμογής του νόμου ξεκίνησε την άνοιξη του 2025. Έως τις 31 Μαρτίου 2025 είχαν κατατεθεί 12 αιτήσεις για λειτουργία παραρτημάτων από το ακαδημαϊκό έτος 2025-26 και μία ακόμη για έναρξη το 2026-27.
Μεταξύ των αιτήσεων περιλαμβάνονταν, μεταξύ άλλων, τα Open University, University of York, University of Greater Manchester, Université Sorbonne Paris Nord, University of Derby, University of West London, University of Essex, University of Nicosia, London Metropolitan University, Queen Margaret University, University of Keele και University of East London. Για το 2026-27 είχε αιτηθεί το University of Sunderland.
Τελικά, το πρώτο κύμα αδειών το 2025 αφορούσε τέσσερα παραρτήματα. Από αυτά, οι πρόσφατες αποφάσεις του ΣτΕ αγγίζουν τα τρία εξής: University of Keele στην Αθήνα, University of York μέσω του CITY College στη Θεσσαλονίκη και The Open University μέσω του Anatolia College/Anatolia American University στη Θεσσαλονίκη.
Το University of Nicosia – UNIC Athens δεν περιλαμβάνεται στις συγκεκριμένες ακυρώσεις.
Η ΕΘΑΑΕ στο επίκεντρο της επόμενης προσαρμογής
Η ΕΘΑΑΕ είναι ο φορέας που έχει την ευθύνη για την αξιολόγηση των ακαδημαϊκών προϋποθέσεων και την πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών. Μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να επαναληφθούν οι ίδιες διαδικασίες, αλλά να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο στο οποίο τα κριτήρια θα είναι επαρκώς συγκεκριμένα και θα ανταποκρίνονται στην εξουσιοδότηση του ν. 5094/2024, όπως αυτή ερμηνεύθηκε από το δικαστήριο.
Στην ανακοίνωσή της, η Αρχή αναφέρει ότι το Ανώτατο Συμβούλιο και το Συμβούλιο Αξιολόγησης και Πιστοποίησης έχουν ήδη ξεκινήσει τις απαιτούμενες ενέργειες συμμόρφωσης και ότι θα συνεργαστούν με το υπουργείο Παιδείας και την ακαδημαϊκή κοινότητα. Παράλληλα, επιμένει ότι παραμένει προσηλωμένη στη διασφάλιση και τη συνεχή βελτίωση της ποιότητας της ανώτατης εκπαίδευσης, με σεβασμό στο θεσμικό πλαίσιο και στις αρχές του ευρωπαϊκού ακαδημαϊκού χώρου.
Η ΕΘΑΑΕ σημειώνει επίσης ότι η μεθοδολογία πιστοποίησης και το Πρότυπο που χρησιμοποιεί βασίζονται στα European Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area, τα γνωστά ESG, τα οποία υιοθετήθηκαν το 2015 στο Ερεβάν. Υποστηρίζει ότι τα ESG αποτελούν το κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφοράς για τη διασφάλιση ποιότητας και ότι, μέσα σε αυτό, μπορούν να χρησιμοποιούνται και ποσοτικά δεδομένα ως τεκμήρια.
Η Αρχή τονίζει ακόμη ότι είναι πλήρες μέλος της ENQA και καταχωρισμένη στο EQAR, ενώ αναφέρει πως έχει περάσει διεθνή εξωτερική αξιολόγηση. Σύμφωνα με την ίδια, το ισχύον Πρότυπο Πιστοποίησης Προγραμμάτων Προπτυχιακών Σπουδών είναι προσαρμογή των ESG στην ελληνική έννομη τάξη και στην ακαδημαϊκή πραγματικότητα, και εφαρμόζεται στα ελληνικά ΑΕΙ από το 2018.
Το ζητούμενο, όπως το θέτει η ίδια η ΕΘΑΑΕ, δεν είναι να εγκαταλείψει η Ελλάδα την ευρωπαϊκή μεθοδολογία, αλλά να εξειδικευτούν τα κριτήρια ώστε να καλύπτουν πλήρως και τις απαιτήσεις της εθνικής νομοθεσίας.
Οι φοιτητές και το άμεσο διοικητικό πρόβλημα
Πίσω από τη νομική συζήτηση υπάρχει ένα άμεσο πρακτικό θέμα: οι φοιτητές που ήδη έχουν ξεκινήσει σπουδές στα τρία ιδρύματα που επηρεάζονται από τις ακυρώσεις.
Η κυβέρνηση δηλώνει ότι το ακαδημαϊκό έτος δεν θα χαθεί για κανέναν φοιτητή και ότι θα ληφθούν όλες οι αναγκαίες ενέργειες για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων τους και τη συνέχεια των σπουδών. Ωστόσο, αυτή η δέσμευση πρέπει να αποτυπωθεί σε συγκεκριμένο διοικητικό και νομικό μηχανισμό.
Στο τραπέζι βρίσκονται ερωτήματα για το πώς θα συνεχιστούν οι σπουδές, ποιο καθεστώς θα ισχύει ώσπου να ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες ενέργειες, τι θα γίνει με τις πιστωτικές μονάδες και τις εξετάσεις, πώς θα προστατευθούν οι ήδη καταβληθείσες οικονομικές υποχρεώσεις και τι θα ισχύσει για τους τίτλους σπουδών. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, στο υπουργείο γίνονται ήδη συσκέψεις με τη νομική υπηρεσία και υπηρεσιακούς παράγοντες για να βρεθεί λύση που θα διασφαλίζει τη συνέχεια των σπουδών.
Παράλληλα, έχουν δημοσιοποιηθεί πληροφορίες για πιθανές νομικές κινήσεις φοιτητών, μεταξύ άλλων σε σχέση με δίδακτρα. Οι κινήσεις αυτές, όμως, δεν πρέπει να συγχέονται με τελεσίδικη δικαστική κρίση για επιστροφή χρημάτων.
Τα επτά νέα παραρτήματα που αδειοδοτήθηκαν για το 2026-27
Ενώ εξετάζονται οι συνέπειες για τα πρώτα τρία ιδρύματα, το σύστημα έχει ήδη διευρυνθεί με επτά νέα παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων για το ακαδημαϊκό έτος 2026-27.
Πρόκειται για τα εξής: Georgetown University στην Αθήνα, Iowa State University of Science and Technology σε συνεργασία με την Αμερικανική Γεωργική Σχολή στη Θεσσαλονίκη, Roger Williams University σε συνεργασία με το Deree – The American College of Greece στην Αθήνα, European University Cyprus στην Αθήνα, Université Sorbonne Paris Nord σε συνεργασία με το IdEF στην Αθήνα, University of Essex σε συνεργασία με το Aegean College στην Αθήνα και University of Derby σε συνεργασία με το Mediterranean College στην Αθήνα.
Οι άδειες αυτές αφορούν το νέο ακαδημαϊκό έτος, όμως η νέα προσφυγή στο ΣτΕ σημαίνει ότι η νομική τους πορεία δεν θεωρείται δεδομένη. Οι επτά άδειες δεν έχουν ακυρωθεί· υπάρχει αίτηση ακύρωσης και άρα δικαστική εκκρεμότητα.
Η εξέλιξη αυτή έχει σημασία γιατί το ΣτΕ έχει ήδη εντοπίσει συγκεκριμένες πλημμέλειες στις διαδικασίες που ακολουθήθηκαν για τα τρία πρώτα ΝΠΠΕ. Επομένως, το ερώτημα είναι αν οι διαδικασίες για τις επτά νέες άδειες έχουν λάβει υπόψη τις απαιτήσεις που ανέδειξε η πρόσφατη νομολογία. Αυτό θα κριθεί από το δικαστήριο και δεν μπορεί σήμερα να προεξοφληθεί το αποτέλεσμα.
Ένα σύστημα που μπαίνει σε φάση πιο αυστηρού ελέγχου
Η απόφαση του ΣτΕ στέλνει διπλό μήνυμα: δεν αμφισβητεί συνολικά τη δυνατότητα λειτουργίας παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα υπό ειδικό θεσμικό πλαίσιο, αλλά δείχνει ότι το νομοθετικό πλαίσιο από μόνο του δεν αρκεί. Οι διοικητικές αρχές πρέπει να αποδεικνύουν με συγκεκριμένο και ελέγξιμο τρόπο ότι κάθε προϋπόθεση έχει όντως εκπληρωθεί.
Αυτό αφορά τόσο τα κτήρια και τις εγκαταστάσεις όσο και την ακαδημαϊκή ποιότητα. Γι’ αυτό η ΕΘΑΑΕ βρίσκεται στο κέντρο μιας κρίσιμης διαδικασίας, όπου καλείται να εξειδικεύσει τα κριτήρια πιστοποίησης χωρίς να απομακρυνθεί από τα ευρωπαϊκά πρότυπα, αλλά και χωρίς να αφήσει κενά ως προς τις απαιτήσεις της ελληνικής νομοθεσίας.
Η τρέχουσα εικόνα για τα παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων στη χώρα συνοψίζεται σε πέντε ανοικτά μέτωπα: την εφαρμογή των αποφάσεων του ΣτΕ για τα τρία πρώτα ΝΠΠΕ, την εξειδίκευση του νέου πλαισίου πιστοποίησης από την ΕΘΑΑΕ, τη λύση για τη συνέχιση των σπουδών των φοιτητών, τη δικαστική εξέλιξη των νέων αιτήσεων ακύρωσης και τη μακροπρόθεσμη σταθεροποίηση ενός συστήματος με σαφείς κανόνες και ελέγξιμες προϋποθέσεις ποιότητας.
