Η τηλεδιάσκεψη των Ευρωπαίων υπουργών Εσωτερικών και Μετανάστευσης που πραγματοποιείται σήμερα δεν είναι μια συνηθισμένη καλοκαιρινή συνάντηση. Αφορμή αποτελεί η ένταση στη Θέουτα, μετά τη μαζική είσοδο μεταναστών από το Μαρόκο, ένα περιστατικό που επανέφερε στο προσκήνιο τα όρια της ευρωπαϊκής πολιτικής για τα σύνορα και το άσυλο.
Παρότι στο πεδίο καταγράφεται ύφεση και δεκάδες χιλιάδες από όσους επιχείρησαν να περάσουν έχουν επιστραφεί στο Μαρόκο, η ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες παραμένει. Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι συνέβη στην ισπανική πλευρά, αλλά πόσο γρήγορα θα μπορούσε μια παρόμοια πίεση να εμφανιστεί αλλού.
Στη συζήτηση συμμετέχει και η Ελλάδα, με τον υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνο Πλεύρη να βρίσκεται στη γραμμή της τηλεδιάσκεψης και να αναμένεται να θέσει το ζήτημα των έκτακτων κρίσεων. Η Αθήνα προσεγγίζει το θέμα με δικά της πρόσφατα βιώματα, καθώς πέρυσι βρέθηκε αντιμέτωπη με αυξημένες ροές από τη Λιβύη προς την Κρήτη.
Η ευρωπαϊκή τηλεδιάσκεψη και η ενημέρωση από την Ισπανία
Τη σημερινή διαδικασία έχει συγκαλέσει ο προεδρεύων Ιρλανδός υπουργός. Πρώτα θα γίνει ενημέρωση από την ισπανική πλευρά για την κατάσταση στο έδαφος και στη συνέχεια θα τοποθετηθεί ο Ευρωπαίος Επίτροπος Μετανάστευσης. Αμέσως μετά τον λόγο θα πάρουν οι υπουργοί των κρατών-μελών, σε μια συζήτηση που αναμένεται να κινηθεί γύρω από την πίεση στα εξωτερικά σύνορα και τις επόμενες κινήσεις της Ε.Ε.
Η Θέουτα λειτουργεί πλέον ως σημείο αναφοράς για το πώς μπορεί να εξελιχθεί μια τοπική κρίση σε ευρωπαϊκό ζήτημα. Η μετανάστευση δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως θέμα διαχείρισης ροών, αλλά και ως δοκιμασία για τις κοινές ευρωπαϊκές ισορροπίες.
Η ελληνική θέση: σύνορα, επιστροφές και λιγότερα κίνητρα
Η ελληνική παρουσία στη συζήτηση θεωρείται σημαντική για έναν ακόμη λόγο: η χώρα εξακολουθεί να είναι πρώτη γραμμή υποδοχής. Το 2024, μάλιστα, κλήθηκε να διαχειριστεί δική της έκτακτη συνθήκη με την άφιξη χιλιάδων μεταναστών από τη Λιβύη στα παράλια της Κρήτης. Τότε, η διαδικασία υποβολής αιτημάτων ασύλου διακόπηκε για τρεις μήνες και στη συνέχεια το πλαίσιο για τους αιτούντες άσυλο έγινε ακόμη πιο αυστηρό, στο πλαίσιο της αποθάρρυνσης όσων ξεκινούν το ταξίδι χωρίς να έχουν πιθανότητες να παραμείνουν.
Η Αθήνα προσέρχεται τώρα με σχετικά καθαρή γραμμή: σκληρότερη φύλαξη συνόρων, περισσότερες απελάσεις και περιορισμός των παραγόντων που καθιστούν τις ευρωπαϊκές χώρες ελκυστικές για μεταναστευτικές ροές κάθε είδους. Παράλληλα, η εικόνα στο Αιγαίο παραμένει πιο ήρεμη, ενώ η συνεργασία με την Τουρκία προς αυτή την κατεύθυνση αποδίδει θετικά, σύμφωνα με το ρεπορτάζ.
Δυσφορία για τη γραμμή Σάντσεθ, χωρίς ρήξη με τη Σένγκεν
Στις τάξεις των Ευρωπαίων υπουργών, όπως αναφέρει αρμόδια πηγή, υπάρχει έντονη δυσφορία για την πολιτική ανοιχτών συνόρων της κυβέρνησης Σάντσεθ. Η ίδια πηγή συνδέει αυτή τη γραμμή με τη νομιμοποίηση περίπου 500.000 μεταναστών τα τελευταία χρόνια.
Ωστόσο, κανείς δεν δείχνει πρόθυμος να τραβήξει την κατάσταση στα άκρα και να οδηγήσει σε έμπρακτη αμφισβήτηση τη Συνθήκη Σένγκεν. Το σκεπτικό είναι ότι ένα επεισόδιο όπως εκείνο της Θέουτα μπορεί να επαναληφθεί αύριο σε οποιοδήποτε άλλο κράτος πρώτης υποδοχής, κάτι που κάνει τις ισορροπίες πιο εύθραυστες αλλά και πιο κοινές για όλους.
Σε αυτό το κλίμα, ακόμη και η Ρώμη, που βρίσκεται σε ανοικτή αντιπαράθεση με την ισπανική κυβέρνηση, φαίνεται να κάνει βήμα πίσω από τη μονομερή αναστολή της Συνθήκης.
Το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και το ελληνικό «αλλά»
Ο Θάνος Πλεύρης αναμένεται να αφήσει μια κρίσιμη επισήμανση στη συζήτηση: η κρίση της Θέουτα ανέδειξε αδυναμίες του Συμφώνου Μετανάστευσης της Ε.Ε. Το πλαίσιο αυτό, σύμφωνα με τη λογική που αναμένεται να προβάλλει η Αθήνα, μπορεί να λειτουργεί σε κανονικές συνθήκες, αλλά ακυρώνεται στην πράξη όταν εμφανίζονται συνθήκες έκτακτης πίεσης.
Το ίδιο ζήτημα έθεσε και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης με άρθρο του στο Politico, που δημοσιεύθηκε σήμερα Τρίτη, λίγες ώρες πριν από την τηλεδιάσκεψη. Η ελληνική ανάγνωση του προβλήματος είναι ότι η Ευρώπη χρειάζεται προσαρμογές για τα σενάρια κρίσης, πριν μια αντίστοιχη εικόνα εμφανιστεί σε άλλο σημείο των εξωτερικών της συνόρων.
Μένει να φανεί αν η σημερινή συζήτηση θα περιοριστεί σε ανταλλαγή εκτιμήσεων ή αν θα ανοίξει τον δρόμο για πιο συγκεκριμένες αλλαγές στο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Σε κάθε περίπτωση, το θέμα αναμένεται να ανέβει και σε υψηλότερο πολιτικό επίπεδο, καθώς οι πιέσεις στα σύνορα παραμένουν ο πιο άμεσος δείκτης για το αν οι ευρωπαϊκοί κανόνες αντέχουν στις έκτακτες κρίσεις.
