Η νέα τουρκική κίνηση με την ανακήρυξη δύο θαλάσσιων πάρκων φέρνει ξανά στο προσκήνιο τη διαφωνία Αθήνας-Άγκυρας για τις θαλάσσιες ζώνες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η ελληνική πλευρά τη βλέπει όχι ως περιβαλλοντική πρωτοβουλία, αλλά ως απόπειρα να αποτυπωθούν σε χάρτες πάγιες διεκδικήσεις της Τουρκίας.
Στο επίκεντρο βρίσκονται δύο περιοχές με σαφή γεωπολιτική φόρτιση: το Βόρειο Αιγαίο, ανάμεσα στη Σαμοθράκη και τη Λήμνο, και η Ανατολική Μεσόγειος, από τα βορειοανατολικά της Ρόδου προς τον Κόλπο της Αττάλειας. Εκεί εστιάζει η τουρκική απόφαση, η οποία ήρθε ως απάντηση στην ελληνική πρωτοβουλία για τα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η κίνηση της Άγκυρας δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα ούτε να επηρεάσει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει περιγράψει τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα ως άσκηση κυριαρχίας στις περιοχές όπου θεσμοθετούνται.
Η απάντηση του υπουργείου Εξωτερικών
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών μιλά ανοιχτά για «απαράδεκτη, μονομερή και παράνομη ενέργεια» και ξεκαθαρίζει ότι οι τουρκικές ανακοινώσεις δεν παράγουν κανένα νομικό αποτέλεσμα για την Ελλάδα.
Όπως σημειώνει το ΥΠΕΞ, η Τουρκία καθόρισε δύο προστατευόμενες περιοχές που εκτείνονται και σε διεθνή ύδατα του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, μετά την ελληνική πρωτοβουλία για Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα στο Ιόνιο και το Αιγαίο, σε περιοχές ελληνικής κυριαρχίας.
«Η εξαγγελία “θαλάσσιων πάρκων” σε μη οριοθετημένες περιοχές εκτός τουρκικών χωρικών υδάτων συνιστά απαράδεκτη, μονομερή και παράνομη ενέργεια που δεν παράγει κανένα έννομο αποτέλεσμα έναντι των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων».
Η ελληνική πλευρά επισημαίνει επίσης ότι η τουρκική πρωτοβουλία δείχνει «πλήρη έλλειψη σεβασμού στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας», ενώ υπογραμμίζει πως η Ελλάδα θα συνεχίσει να προστατεύει τόσο τα δικαιώματά της όσο και τη βιωσιμότητα του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Παράλληλα, προειδοποιεί ότι «αντανακλαστικές ενέργειες κενές περιεχομένου» θέτουν σε κίνδυνο τις σχέσεις καλής γειτονίας.
Πού τοποθετούνται τα δύο τουρκικά πάρκα
Τα προεδρικά διατάγματα που υπογράφει ο Ταγίπ Ερντογάν και έχουν ήδη δημοσιευθεί στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως θεσπίζουν δύο θαλάσσια πάρκα. Το πρώτο εκτείνεται στο Βόρειο Αιγαίο, ανάμεσα στη Λήμνο και τη Σαμοθράκη, ενώ το δεύτερο καλύπτει μεγάλη περιοχή στην Ανατολική Μεσόγειο και αποκόπτει πλήρως το Καστελλόριζο από τη Ρόδο.
Η τουρκική πλευρά εμφανίζει τα πάρκα ως μέτρα για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας. Η ελληνική ανάγνωση, όμως, είναι διαφορετική: θεωρεί ότι πρόκειται για μια ακόμη προσπάθεια επιβολής διεκδικήσεων επί του πεδίου και κατοχύρωσης της λεγόμενης Γαλάζιας Πατρίδας.
Στο Βόρειο Αιγαίο, το πάρκο τοποθετείται σε περιοχή διεθνών υδάτων ανάμεσα στη Σαμοθράκη και τη Λήμνο, την οποία η Αθήνα περιγράφει ως τμήμα της ελληνικής μη οριοθετημένης υφαλοκρηπίδας. Η τουρκική χάραξη, σύμφωνα με την ελληνική προσέγγιση, αγνοεί την ύπαρξη των ελληνικών νησιών και ακολουθεί τη γνωστή τουρκική θέση για τη μέση γραμμή μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών.
Στην Ανατολική Μεσόγειο, η επιλογή της περιοχής συνδέεται ευθέως με τη θέση της Άγκυρας για το Καστελλόριζο. Με την αποτύπωση αυτή, η Τουρκία επιχειρεί να περιορίσει την επήρεια του νησιωτικού συμπλέγματος στις θαλάσσιες ζώνες και, ταυτόχρονα, να επαναφέρει μια από τις βασικές ελληνοτουρκικές διαφωνίες μέσα από μια φαινομενικά περιβαλλοντική διαδικασία.
Ο χάρτης που αμφισβητεί την ελληνική ανάγνωση
Η Άγκυρα είχε προαναγγείλει ότι θα απαντούσε στην ελληνική απόφαση για τα θαλάσσια πάρκα με δικές της προστατευόμενες περιοχές. Σύμφωνα με την ελληνική πλευρά, η κίνηση αυτή εντάσσεται στον ευρύτερο χάρτη Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού που έχει παρουσιάσει η Τουρκία και ο οποίος αντανακλά σε μεγάλο βαθμό τις θέσεις της Γαλάζιας Πατρίδας.
Η Αθήνα επιμένει ότι ούτε η δημοσίευση ενός χάρτη ούτε η μονομερής ανακήρυξη μιας προστατευόμενης περιοχής μπορεί να δημιουργήσει δικαιώματα ή να θίξει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. Η πάγια θέση της είναι πως μονομερείς οριοθετήσεις σε μη οριοθετημένες θαλάσσιες ζώνες δεν έχουν νομική ισχύ έναντι τρίτων κρατών και δεν μπορούν να παράγουν τετελεσμένα.
Τα δύο τουρκικά πάρκα, όπως υποστηρίζεται, καλύπτουν πλήρως και τον ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, ο οποίος είχε παρουσιαστεί το 2025 και αναμένεται να κατατεθεί επίσημα στην αρμόδια διεύθυνση της Ε.Ε. Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα έχει ήδη θεσπίσει δύο Θαλάσσια Πάρκα εντός των χωρικών υδάτων των νησιών και νησίδων που καλύπτουν.
Στο τέλος αυτής της αντιπαράθεσης, το επόμενο βήμα θα εξαρτηθεί από το αν οι δύο πλευρές θα επιμείνουν στις τρέχουσες θέσεις τους ή αν θα επιδιώξουν να αποφύγουν περαιτέρω κλιμάκωση. Προς το παρόν, η Αθήνα στέλνει το μήνυμα ότι δεν αναγνωρίζει κανένα αποτέλεσμα από την τουρκική κίνηση.
