Η πλήρης εφαρμογή του νόμου 5293/2026 φέρνει μια από τις πιο εκτεταμένες παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στις συναλλαγές πολιτών και επιχειρήσεων με το Δημόσιο. Στην πράξη, 25 από τα πιο συνηθισμένα δικαιολογητικά παύουν να ζητούνται με τον παλιό τρόπο και αντικαθίστανται από μία απλή υπεύθυνη δήλωση.
Η αλλαγή στηρίζεται στο Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών «ΜΙΤΟΣ» και, όπως δείχνουν τα πρώτα διαθέσιμα στοιχεία, ήδη αποτυπώνει μετρήσιμο αποτέλεσμα από τους πρώτους μήνες εφαρμογής της. Το κέρδος για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις είναι κυρίως πρακτικό: λιγότερα χαρτιά, λιγότερες μετακινήσεις και λιγότερος χρόνος για έγγραφα που το κράτος διαθέτει ήδη.
Πίσω από τη μεταρρύθμιση βρίσκεται η πρωτοβουλία του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη, με στόχο ένα πιο φιλικό και ευέλικτο κράτος. Το νέο πλαίσιο ακολουθεί, όπως ανέφερε και ο ίδιος, τον δρόμο της Γαλλίας και της Ισπανίας.
Πώς αλλάζει η καθημερινή συναλλαγή με το Δημόσιο
Η βασική τομή είναι ότι οι δημόσιες υπηρεσίες δεν θα ζητούν πλέον από πολίτες και επιχειρήσεις δικαιολογητικά που υπάρχουν ήδη στις βάσεις δεδομένων τους. Η αναζήτηση, η επαλήθευση και η διασταύρωση των στοιχείων θα γίνεται αυτεπάγγελτα από τις ίδιες τις υπηρεσίες.
Με αυτόν τον τρόπο, μια σειρά από πιστοποιητικά και βεβαιώσεις παύουν να αποτελούν προϋπόθεση για πολλές διοικητικές πράξεις. Αντί για έγγραφα όπως το αντίγραφο ποινικού μητρώου, ο τίτλος σπουδών, η φορολογική και ασφαλιστική ενημερότητα ή η βεβαίωση μόνιμης κατοικίας, θα αρκεί πλέον η υπεύθυνη δήλωση.
Τα στοιχεία του «ΜΙΤΟΣ» για το μέγεθος της αλλαγής
Σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα της πλατφόρμας, η ρύθμιση οδηγεί σε άμεση απλοποίηση 1.007 διοικητικών διαδικασιών από τις 2.500 συνολικά που απαιτούν δικαιολογητικά. Αυτό σημαίνει ότι απλοποιείται το 40% των διαδικασιών του Μητρώου.
Σε ετήσια βάση, η αλλαγή αντιστοιχεί σε 42,5 εκατομμύρια λιγότερα δικαιολογητικά για πολίτες και επιχειρήσεις. Η μεταρρύθμιση έχει οριζόντιο χαρακτήρα και επηρεάζει συνολικά 32 φορείς του Δημοσίου.
Ποιοι φορείς επηρεάζονται περισσότερο
Η μεγαλύτερη επίδραση καταγράφεται στο υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, όπου απλοποιούνται 230 περιπτώσεις προσκόμισης δικαιολογητικών. Ακολουθεί το υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού με 226, το υπουργείο Εθνικής Άμυνας με 135, το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας με 61 και το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών με 59.
Ποια είναι τα 25 δικαιολογητικά που μπαίνουν στο νέο καθεστώς
Στη λίστα περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων ληξιαρχικές πράξεις γέννησης, γάμου, συμφώνου συμβίωσης και θανάτου, πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών, πιστοποιητικό εντοπιότητας, πιστοποιητικό ιθαγένειας, πιστοποιητικό εγγραφής στα μητρώα αρρένων, βεβαίωση μόνιμης κατοικίας, πιστοποιητικό στρατολογικής κατάστασης και αντίγραφο ποινικού μητρώου.
Στα δικαιολογητικά που αντικαθίστανται περιλαμβάνονται επίσης ο αντίγραφος τίτλου σπουδών, η πράξη ακαδημαϊκής αναγνώρισης τίτλων σπουδών αλλοδαπής (ΔΟΑΤΑΠ), η βεβαίωση φοίτησης ή σπουδών, το αποδεικτικό φορολογικής ενημερότητας, η βεβαίωση φορολογικού μητρώου, το αποδεικτικό ασφαλιστικής ενημερότητας, η βεβαίωση προϋπηρεσίας (e-ΕΦΚΑ), η βεβαίωση χρόνου ανεργίας και το αποδεικτικό έκδοσης ΑΜΚΑ.
Η λίστα συμπληρώνεται από το ενιαίο πιστοποιητικό δικαστικής φερεγγυότητας, το πιστοποιητικό περί δημοσίευσης ή μη διαθήκης, το πιστοποιητικό περί αποποίησης ή μη κληρονομιάς, το πιστοποιητικό περί αμφισβήτησης- προσβολής ή μη κληρονομικού δικαιώματος και τη βεβαίωση περί μη οφειλής ΤΑΠ.
Ποια έγγραφα ζητούνταν συχνότερα
Με βάση τα στοιχεία που παρουσιάζονται, το αντίγραφο ποινικού μητρώου εμφανίζεται σε 293 διαφορετικές διαδικασίες. Το αντίγραφο τίτλου σπουδών ζητείται σε 275, το αποδεικτικό φορολογικής ενημερότητας σε 158, το αποδεικτικό ασφαλιστικής ενημερότητας σε 113 και η βεβαίωση φορολογικού μητρώου σε 100 διαδικασίες.
Τι αλλάζει σε συγκεκριμένες διοικητικές πράξεις
Η αξία της μεταρρύθμισης φαίνεται πιο καθαρά στα παραδείγματα που συνοδεύουν το νέο πλαίσιο. Στην αίτηση για σύνταξη λόγω θανάτου ασφαλισμένου του Δημοσίου, έγγραφα όπως η ληξιαρχική πράξη γάμου ή συμφώνου συμβίωσης, η ληξιαρχική πράξη θανάτου και το πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών αντικαθίστανται από υπεύθυνη δήλωση.
Στη διόρθωση στοιχείων μητρώου της ΔΥΠΑ, τέσσερα δικαιολογητικά που ως τώρα ζητούνταν καλύπτονται επίσης από μία δήλωση, ενώ στην οριστική τοποθέτηση μόνιμου εκπαιδευτικού Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης μετά από μεταθέσεις και μετατάξεις άλλα τέσσερα έγγραφα παύουν να απαιτούνται με τον ίδιο τρόπο.
Αντίστοιχα, για την άδεια ίδρυσης και λειτουργίας Μονάδων Παιδικής Προστασίας και Φροντίδας (ΜοΠΠ), τρία από τα 16 συνολικά δικαιολογητικά αντικαθίστανται από υπεύθυνη δήλωση. Στη γνωστοποίηση ίδρυσης και λειτουργίας Γυμναστηρίου ή Αθλητικής Σχολής, πέντε δικαιολογητικά από τα 24 συνολικά καλύπτονται πλέον με τον ίδιο μηχανισμό.
Τα ποσοστά απλοποίησης στα παραδείγματα
Στη σύνταξη λόγω θανάτου ασφαλισμένου του Δημοσίου, το όφελος φτάνει το 23%. Στη διόρθωση στοιχείων μητρώου της ΔΥΠΑ είναι 40%, στην οριστική τοποθέτηση μόνιμου εκπαιδευτικού 27%, στις ΜοΠΠ 19% και στη γνωστοποίηση για γυμναστήριο ή αθλητική σχολή 21%.
Ο Κωστής Χατζηδάκης δήλωσε:
«Πρόκειται για μια πολύ σημαντική μεταρρυθμιστική τομή! Ο νόμος για ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη απλοποιεί το 40% των διαδικασιών, που είναι καταγεγραμμένες στην ηλεκτρονική πλατφόρμα ΜΙΤΟΣ και αφορούν στις σχέσεις κράτους και πολίτη. 1.000 από τις 2.500 περίπου διαδικασίες, που είναι καταγεγραμμένες εκεί, απλοποιούνται. Και οι πολίτες θα μπορούν πια με μια υπεύθυνη δήλωση να απαλλάσσονται από αναζήτηση πιστοποιητικών, που τα κατέχει το Δημόσιο και για διαφόρους λόγους δεν μπορεί ακόμα να τους τα δώσει. Ακολουθούμε τον δρόμο της Γαλλίας και της Ισπανίας σε αυτό και έτσι απαλλάσσονται οι πολίτες από το να αναζητούν συνολικά κάθε χρόνο 42,5 εκατομμύρια πιστοποιητικά».
Το επόμενο βήμα είναι να φανεί πώς θα λειτουργήσει στην πράξη η νέα διαδικασία σε όλο το εύρος των δημόσιων υπηρεσιών και πόσο γρήγορα θα περάσει η απλοποίηση στην καθημερινότητα πολιτών και επιχειρήσεων.
