Παρότι το πρώτο ένστικτο μπορεί να είναι η ανησυχία ή η επίπληξη, οι ειδικοί εξηγούν ότι το ψέμα στην παιδική ηλικία δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη προβληματικής συμπεριφοράς. Αντίθετα, σε αρκετές περιπτώσεις συνδέεται με την ανάπτυξη σημαντικών νοητικών και κοινωνικών δεξιοτήτων.
Από ποια ηλικία αρχίζουν τα παιδιά να λένε ψέματα
Σύμφωνα με τον Δρ. Kang Lee, καθηγητή Εφαρμοσμένης Ψυχολογίας και Ανθρώπινης Ανάπτυξης στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο, τα παιδιά μπορεί να ξεκινήσουν να λένε ψέματα ήδη από την ηλικία των δύο ετών.
Το φαινόμενο γίνεται ακόμη πιο συχνό τα επόμενα χρόνια. Γύρω στα τρία έτη, τουλάχιστον τα μισά παιδιά έχουν πει κάποιο ψέμα, ενώ μέχρι την ηλικία των τεσσάρων το ποσοστό μπορεί να φτάσει περίπου το 80%.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί έχει μάθει να εξαπατά συνειδητά ή ότι εξελίσσεται σε έναν «μικρό ψεύτη». Σε αυτές τις ηλικίες, το παιδί βρίσκεται σε μια διαδικασία κατά την οποία μαθαίνει να αντιλαμβάνεται τόσο τη δική του σκέψη όσο και τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται οι άλλοι.
Για να πει ένα παιδί πειστικά ψέματα, χρειάζεται… αρκετές δεξιότητες
Ένα παιδί που προσπαθεί να αποκρύψει την αλήθεια πρέπει πρώτα να κατανοεί κάτι βασικό: ότι ο άλλος άνθρωπος δεν γνωρίζει απαραίτητα όσα γνωρίζει το ίδιο.
Με άλλα λόγια, χρειάζεται να μπορεί να σκεφτεί πως «εγώ ξέρω τι πραγματικά συνέβη, αλλά η μαμά ή ο μπαμπάς δεν το γνωρίζουν». Πρόκειται για μια σημαντική γνωστική ικανότητα, η οποία συνδέεται με την ανάπτυξη της κοινωνικής αντίληψης.
Παράλληλα, απαιτείται και ένας βαθμός αυτοελέγχου. Το παιδί πρέπει να αποφασίσει τι θα πει, τι θα αποκρύψει και πώς θα παρουσιάσει την ιστορία του. Όσο μεγαλώνει, μπορεί να γίνεται όλο και πιο ικανό στο να ελέγχει τα λόγια, τις εκφράσεις και τη συμπεριφορά του.
Έτσι, το ψέμα δεν συνδέεται μόνο με τη φαντασία, αλλά μπορεί να απαιτεί συνδυασμό μνήμης, αυτοσυγκράτησης και κατανόησης της σκέψης των άλλων.
Πότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή από τους γονείς
Ιδιαίτερα στην προσχολική ηλικία, τα όρια ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα δεν είναι πάντα ξεκάθαρα για ένα παιδί. Οι φανταστικοί φίλοι, τα παιχνίδια ρόλων και οι ιστορίες που μοιάζουν απίστευτες αποτελούν συχνά μέρος της φυσιολογικής εξερεύνησης του κόσμου.
Αυτό, φυσικά, δεν σημαίνει ότι οι γονείς πρέπει να ενθαρρύνουν το ψέμα. Η ειλικρίνεια παραμένει μια σημαντική αξία που χρειάζεται να καλλιεργείται από νωρίς.
Ο τρόπος, όμως, με τον οποίο θα αντιδράσουν οι γονείς έχει σημασία. Οι ήρεμες συζητήσεις, η εξήγηση των συνεπειών ενός ψέματος και κυρίως το προσωπικό παράδειγμα μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να κατανοήσει σταδιακά τη σημασία της αλήθειας.
Έτσι, την επόμενη φορά που ένα μικρό παιδί θα παρουσιάσει μια απίθανη ιστορία ως… απόλυτη αλήθεια, ίσως αξίζει πρώτα να αναρωτηθούμε τι προσπαθεί να κατακτήσει μέσα από αυτή τη συμπεριφορά. Γιατί πίσω από ένα παιδικό ψέμα μπορεί να κρύβεται όχι μόνο η φαντασία, αλλά και ένα μυαλό που μαθαίνει να κατανοεί τον εαυτό του και τους γύρω του.
