Οι διπλωματικές προσπάθειες για να τερματιστεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχουν βρεθεί ξανά σε αδιέξοδο. Από τη μία, ο Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει ούτε σχεδιάζεται καμία επαφή με το Ιράν. Από την άλλη, η Τεχεράνη λέει ότι το στενό του Ορμούζ θα παραμείνει κλειστό μέχρι η Ουάσιγκτον να εκπληρώσει τους όρους που θέτει.
Η ένταση έχει υποχωρήσει σε σχέση με τις πρώτες εβδομάδες της σύγκρουσης, όταν οι αμερικανικοί και ισραηλινοί βομβαρδισμοί και τα ιρανικά αντίποινα ήταν σχεδόν καθημερινά. Ωστόσο, καθώς ο πόλεμος πλησιάζει τους οκτώ μήνες, η εικόνα παραμένει εύθραυστη και οι πολιτικές κινήσεις γύρω από το Ορμούζ γίνονται ακόμη πιο κρίσιμες.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τόσο οι επαφές ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη όσο και η ασφάλεια μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το ερώτημα τώρα είναι αν υπάρχει ακόμη έδαφος για επανεκκίνηση των συνομιλιών ή αν οι δύο πλευρές θα συνεχίσουν να ανταλλάσσουν τελεσίγραφα.
Η δημόσια διάψευση του Τραμπ για τις συνομιλίες
Με ανάρτησή του στο Truth Social, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι «δεν διεξάγονται αυτή τη στιγμή ούτε συζητήσεις ούτε συνομιλίες, ούτε προγραμματίζονται, με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν».
Στην ίδια παρέμβαση, ο Τραμπ ανέφερε ότι ο ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν «παραμένει σε πλήρη ισχύ και είναι απόλυτα αποτελεσματικός», επιμένοντας ταυτόχρονα πως το στενό του Ορμούζ είναι «ανοικτό και λειτουργεί» και ότι όλες οι θαλάσσιες νάρκες έχουν απομακρυνθεί ή πυροδοτηθεί.
Οι δηλώσεις αυτές ήρθαν σε αντίθεση με όσα είχε πει μία ημέρα νωρίτερα στο Fox News ο ειδικός απεσταλμένος και γαμπρός του, Τζάρεντ Κούσνερ, ο οποίος είχε μιλήσει για «πολύ θετικές» συνομιλίες.
Πηγή του Γαλλικού Πρακτορείου στην αμερικανική πλευρά αναφέρει πάντως ότι οι συνομιλίες έχουν ανασταλεί. Σύμφωνα με την ίδια εκτίμηση, ο Τραμπ έχει δώσει εντολή στην ομάδα του να μη συνεχίσει τον διάλογο όσο η Τεχεράνη δεν αποδέχεται τις αμερικανικές θέσεις.
Η Τεχεράνη θέτει τους δικούς της όρους
Από ιρανικής πλευράς δεν διαφαίνεται καμία πρόθεση υποχώρησης. Ο επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ επανέλαβε ότι το στενό του Ορμούζ δεν πρόκειται να ανοίξει μέχρι η αμερικανική κυβέρνηση να εφαρμόσει τις δεσμεύσεις που, όπως υποστηρίζει η Τεχεράνη, ανέλαβε στο πλαίσιο του μνημονίου κατανόησης του Ισλαμαμπάντ.
«Οι Αμερικανοί νομίζουν πως αν πιέσουν πιο δυνατά το Ιράν θα αποσπάσουν παραχωρήσεις που δεν συμπεριλαμβάνονταν ποτέ στη συμφωνία».
Ο ίδιος χαρακτήρισε μέσω X την κυβέρνηση Τραμπ «μπουλούκι γελωτοποιών» και πρόσθεσε ότι δεν θα μπορέσει να βγάλει «λαγό από το καπέλο».
Η συμφωνία του Ιουνίου προέβλεπε περίοδο 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης, για διαπραγματεύσεις που θα οδηγούσαν στην επίλυση των διαφορών και σε κατάπαυση του πυρός. Η προθεσμία έληξε τη Δευτέρα χωρίς αποτέλεσμα, καθώς η διαδικασία είχε ήδη εκτροχιαστεί πολύ νωρίτερα.
Στους όρους που προβάλλει η Τεχεράνη περιλαμβάνονται η άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, η άμεση αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων, η άρση του πετρελαϊκού εμπάργκο και ο τερματισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα.
Η σύγκρουση με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Το ήδη φορτισμένο κλίμα επιβαρύνθηκε και από νέα αντιπαράθεση ανάμεσα στο Ιράν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το Αμπού Ντάμπι κατηγόρησε την Τεχεράνη ότι εκτόξευσε την Τρίτη δύο βαλλιστικούς πυραύλους, οι οποίοι κατέληξαν στη θάλασσα, με στόχο, όπως υποστήριξε, «η διεθνής ναυσιπλοΐα».
Μετά το περιστατικό, τα ΗΑΕ ανακοίνωσαν ότι αναστέλλουν μέχρι νεοτέρας όλες τις εμπορικές ανταλλαγές και τις χρηματοοικονομικές συναλλαγές με το Ιράν.
Η Τεχεράνη απέρριψε κατηγορηματικά τις κατηγορίες και διέψευσε ότι ιρανικοί πύραυλοι εκτοξεύτηκαν εναντίον των Εμιράτων.
Το Ορμούζ ως πεδίο πίεσης και οικονομικής αντιπαράθεσης
Ο Τραμπ επανέρχεται παράλληλα στην ιδέα να μετατραπεί το στενό του Ορμούζ σε «αμερικανικό έδαφος». Την Τρίτη αναδημοσίευσε στο Truth Social χάρτη στον οποίο η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδός εμφανιζόταν με τη λεζάντα «νέα περιοχή των ΗΠΑ».
Παρά τους ισχυρισμούς του ότι το στενό είναι ανοικτό και λειτουργεί, η ναυσιπλοΐα απέχει πολύ από τα προπολεμικά επίπεδα. Η αποτύπωση της κίνησης είναι μάλιστα πιο δύσκολη, καθώς ορισμένα πλοία επιλέγουν να απενεργοποιούν τους πομπούς εντοπισμού τους όταν περνούν από την περιοχή.
Μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη απάντησε με πλήγματα εναντίον γειτονικών χωρών που είναι σύμμαχοι της Ουάσιγκτον και έκλεισε το στενό του Ορμούζ. Οι ΗΠΑ, από την πλευρά τους, επέβαλαν αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια στον Κόλπο.
Παρά την απειλή του τη Δευτέρα να «βομβαρδίσει» το Ομάν, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται προς το παρόν να κρατά στάση αναμονής. Ο πόλεμος προκαλεί αυξανόμενη δυσαρέσκεια στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ενώ δημοσιεύματα του αμερικανικού Τύπου αναφέρουν ότι νέα κλιμάκωση δυσχεραίνεται και από τη μείωση των αποθεμάτων όπλων ακριβείας και αντιαεροπορικών πυραύλων.
Την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον φαίνεται να επενδύει περισσότερο στις μακροπρόθεσμες συνέπειες της οικονομικής πίεσης μέσω του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών και των κυρώσεων, τις οποίες σχεδιάζει να διευρύνει περαιτέρω.
Το Ομάν, το Κατάρ και η επόμενη μέρα για τις θαλάσσιες διαδρομές
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Κατάρ, που συμμετέχει στις μεσολαβητικές προσπάθειες ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη, εκτίμησε ότι μια συμφωνία μεταξύ Ιράν και Ομάν θα μπορούσε να «διευκολύνει» την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου.
Ιράν και Ομάν συζητούν εδώ και εβδομάδες για τη μελλοντική διαχείριση της θαλάσσιας οδού που σχηματίζεται ανάμεσα στις ακτές τους. Σύμφωνα με την Τεχεράνη, οι δύο πλευρές έχουν ήδη «εγκρίνει» τις γεωγραφικές συντεταγμένες των διαδρομών που θα πρέπει να ακολουθούν τα πλοία κατά την είσοδο και την έξοδό τους.
Το Ιράν στοχοποιεί πλοία που επιχειρούν να περάσουν από το στενό χωρίς προηγουμένως να ζητήσουν την άδειά του και επιδιώκει επίσης να επιβάλει τέλη για τις υπηρεσίες που παρέχονται στη θαλάσσια οδό. Το σχέδιο αυτό απορρίπτεται τόσο από τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και από τις πετρελαιοεξαγωγικές μοναρχίες της περιοχής, αφήνοντας το Ορμούζ στο επίκεντρο μιας στρατιωτικής, διπλωματικής και οικονομικής αντιπαράθεσης που παραμένει ανοιχτή.
