Η έναρξη ενός φορολογικού ελέγχου από την εφορία δεν σημαίνει ότι η υπόθεση έχει ήδη κριθεί. Στην πράξη, μέχρι να φτάσει η διαδικασία στον τελικό καταλογισμό φόρων και προστίμων, ο φορολογούμενος έχει συγκεκριμένα περιθώρια να αντιδράσει.
Το κρίσιμο σημείο είναι πως τα δικαιώματα αυτά δεν ασκούνται όλα μαζί, αλλά σε διαδοχικά στάδια. Άλλο το στάδιο της δήλωσης, άλλο η φάση των πρώτων διαπιστώσεων και άλλο η στιγμή που η πράξη γίνεται οριστική.
Αυτό σημαίνει ότι ο χρόνος παίζει καθοριστικό ρόλο: κάθε «παράθυρο» ανοίγει για συγκεκριμένη προθεσμία και μετά κλείνει.
Η δήλωση μπορεί ακόμη να διορθωθεί
Το πρώτο στάδιο άμυνας βρίσκεται στην αρχή του ελέγχου. Ακόμη και μετά την κοινοποίηση εντολής ελέγχου ή πρόσκλησης παροχής πληροφοριών, εξακολουθεί να υπάρχει δυνατότητα υποβολής εκπρόθεσμης αρχικής ή τροποποιητικής φορολογικής δήλωσης.
Η δυνατότητα αυτή ισχύει μέχρι το χρονικό σημείο που προβλέπει η φορολογική νομοθεσία και πάντως πριν από την κοινοποίηση του προσωρινού διορθωτικού προσδιορισμού του φόρου. Με άλλα λόγια, ένα λάθος ή μια παράλειψη μπορεί να διορθωθεί ακόμη και αφού έχει ξεκινήσει ο έλεγχος, αρκεί να μην έχει περάσει το συγκεκριμένο όριο.
Το 20ήμερο μετά το σημείωμα διαπιστώσεων
Όταν οι ελεγκτές ολοκληρώσουν το βασικό μέρος της έρευνας, η Φορολογική Διοίκηση κοινοποιεί σημείωμα διαπιστώσεων μαζί με τον προσωρινό διορθωτικό προσδιορισμό του φόρου και, όπου χρειάζεται, τον προσωρινό προσδιορισμό του προστίμου. Ο χαρακτηρισμός «προσωρινός» είναι καθοριστικός, καθώς ο λογαριασμός δεν έχει ακόμη κλείσει.
Από εκείνη τη στιγμή αρχίζει να μετρά προθεσμία 20 ημερών. Στο διάστημα αυτό ο φορολογούμενος μπορεί να υποβάλει εγγράφως τις απόψεις του και να καταθέσει στοιχεία που αμφισβητούν τα ευρήματα του ελέγχου. Οι απαντήσεις αυτές πρέπει να αξιολογηθούν πριν συνταχθεί η τελική έκθεση.
Στην πράξη, το συγκεκριμένο διάστημα λειτουργεί ως η πιο ουσιαστική ευκαιρία να αλλάξει ο καταλογισμός πριν γίνει οριστικός. Αν, για παράδειγμα, μια τραπεζική πίστωση θεωρηθεί αδικαιολόγητη προσαύξηση περιουσίας, τότε μέσα σε αυτές τις 20 ημέρες μπορούν να προσκομιστούν στοιχεία για τη διαφορετική προέλευση των χρημάτων. Το ίδιο ισχύει και για παραστατικά, δαπάνες ή άλλα δεδομένα μιας επιχείρησης που, κατά τον φορολογούμενο, δεν εκτιμήθηκαν σωστά.
Πρόσβαση στα στοιχεία του φακέλου
Για να απαντήσει κανείς σε έναν καταλογισμό, χρειάζεται πρώτα να γνωρίζει πάνω σε ποια στοιχεία στηρίχθηκε. Γι’ αυτό ο φορολογούμενος έχει δικαίωμα να ζητήσει αντίγραφα των εγγράφων στα οποία βασίζονται ο προσωρινός διορθωτικός προσδιορισμός φόρου και ο προσωρινός προσδιορισμός προστίμου.
Παράλληλα, μπορεί να ζητήσει πρόσβαση στα έγγραφα του διοικητικού φακέλου που αφορούν την υπόθεσή του, με τις προϋποθέσεις και τις εξαιρέσεις που προβλέπει η νομοθεσία, μεταξύ άλλων για το φορολογικό απόρρητο. Η Διοίκηση οφείλει μέσα σε 20 ημέρες είτε να χορηγήσει τα έγγραφα είτε να απορρίψει αιτιολογημένα το αίτημα.
Έτσι, ο φορολογούμενος δεν υποχρεώνεται να αμυνθεί χωρίς εικόνα για το υλικό που χρησιμοποίησε ο έλεγχος. Μπορεί να δει τα στοιχεία και να οργανώσει πάνω σε αυτά τις αντιρρήσεις του.
Η προσφυγή στη ΔΕΔ όταν η πράξη οριστικοποιηθεί
Αν, μετά τις αντιρρήσεις, εκδοθεί οριστική πράξη διορθωτικού προσδιορισμού φόρου ή επιβολής προστίμου και η διαφωνία παραμένει, ενεργοποιείται το επόμενο βήμα: η ενδικοφανής προσφυγή στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών (ΔΕΔ).
Η ΔΕΔ εξετάζει διοικητικά την πράξη που αμφισβητείται, με βάση τους λόγους, τα στοιχεία και τα έγγραφα που επικαλείται ο φορολογούμενος. Για τους φορολογικούς κατοίκους Ελλάδας η προσφυγή υποβάλλεται, κατά κανόνα, μέσα σε 30 ημέρες από την κοινοποίηση της πράξης. Για τους κατοίκους εξωτερικού η προθεσμία είναι 60 ημέρες, ενώ το διάστημα από την 1η έως και την 31η Αυγούστου δεν προσμετράται.
Η προσφυγή στη ΔΕΔ δεν είναι προαιρετικό ενδιάμεσο στάδιο στις υποθέσεις όπου προβλέπεται ενδικοφανής προσφυγή. Πρέπει να προηγηθεί πριν ανοίξει ο δρόμος για τα διοικητικά δικαστήρια.
Με την άσκηση της προσφυγής αναστέλλεται, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, η καταβολή του 50% του αμφισβητούμενου ποσού, εφόσον καταβληθεί το υπόλοιπο 50%. Υπάρχει επίσης δυνατότητα υποβολής αιτήματος αναστολής της καταβολής, το οποίο εξετάζεται από τη ΔΕΔ.
Η Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών έχει κατά κανόνα 120 ημέρες για να αποφανθεί. Αν η υπόθεση δεν λυθεί σε αυτό το διοικητικό στάδιο, τότε ο φορολογούμενος μπορεί να στραφεί στα αρμόδια διοικητικά δικαστήρια.
Ο φορολογικός έλεγχος, λοιπόν, δεν είναι μια διαδικασία που ξεκινά με την εντολή και καταλήγει αμέσως σε βεβαιωμένο ποσό. Κινείται σε διαδοχικά στάδια, με διαφορετικές προθεσμίες και δικαιώματα σε κάθε βήμα. Από τη δυνατότητα διόρθωσης της δήλωσης έως το 20ήμερο των αντιρρήσεων, την πρόσβαση στον φάκελο και τελικά τη ΔΕΔ, το ουσιαστικό ζητούμενο είναι η έγκαιρη αντίδραση πριν κλείσει το αντίστοιχο περιθώριο.
