Με επενδύσεις που ξεπερνούν το 1 δισ. ευρώ και με στόχο πάνω από 20.000 θέσεις, η κυβέρνηση ανοίγει νέο κεφάλαιο στη φοιτητική στέγη. Το σχέδιο, όπως παρουσιάστηκε από το υπουργείο Παιδείας, συνδυάζει νέες εστίες, ανακαινίσεις και αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας τους.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία με την έναρξη της νέας ακαδημαϊκής χρονιάς, καθώς για πολλές οικογένειες η φοίτηση σε άλλη πόλη σημαίνει και ένα δεύτερο βάρος: το κόστος της κατοικίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η δημόσια φοιτητική στέγαση αντιμετωπίζεται πλέον όχι ως συμπληρωματική παροχή, αλλά ως βασικός όρος πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση.
Ο υφυπουργός Παιδείας αρμόδιος για την Ανώτατη Εκπαίδευση, Νίκος Παπαϊωάννου, παρουσίασε τον κυβερνητικό σχεδιασμό με έμφαση στις μόνιμες υποδομές, στους διαθέσιμους πόρους και σε ένα πιο οργανωμένο μοντέλο λειτουργίας των εστιών.
Οι πόροι του προγράμματος και το μέγεθος της παρέμβασης
Το χρηματοδοτικό σχήμα που έχει παρουσιαστεί στηρίζεται σε τρεις κύριες πηγές. Από τις Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) κατευθύνονται 737 εκατ. ευρώ, περίπου 87 εκατ. ευρώ προέρχονται από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και 227 εκατ. ευρώ συνδέονται με το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο. Το άθροισμα φτάνει περίπου τα 1,05 δισ. ευρώ.
Το υπουργείο Παιδείας έχει μιλήσει συνολικά για σχεδιασμό που αγγίζει περίπου το 1,1 δισ. ευρώ, με χρηματοδότηση από διαφορετικές πηγές και με συμμετοχή ιδιωτικών πόρων. Για την περίοδο 2021-2025, τα ενταγμένα έργα για φοιτητικές εστίες είχαν ήδη ξεπεράσει τα 857 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 737,8 εκατ. ευρώ αφορούσαν ΣΔΙΤ.
Η λογική του σχεδίου είναι διπλή: να δημιουργηθούν νέες κλίνες και να αναβαθμιστούν παλιές εγκαταστάσεις που σε αρκετές περιπτώσεις παρουσιάζουν προβλήματα ενεργειακής απόδοσης και λειτουργικότητας.
Από 12.116 θέσεις σε περισσότερες από 20.000
Σήμερα οι θέσεις στις φοιτητικές εστίες είναι περίπου 12.116. Σε αυτές προστίθενται 8.609 νέες, ανεβάζοντας τη συνολική δυναμικότητα σε πάνω από 20.000 θέσεις. Ο αριθμός αυτός, όπως ανέφερε ο Νίκος Παπαϊωάννου, δεν περιλαμβάνει τα δωμάτια που εξασφαλίζονται μέσω ξενοδοχειακών μονάδων.
Η ενίσχυση είναι σημαντική και σε ποσοστιαίο επίπεδο, αφού οι 8.609 νέες θέσεις αντιστοιχούν σε αύξηση περίπου 71% σε σχέση με το σημερινό απόθεμα των 12.116 θέσεων, εφόσον ολοκληρωθούν όλες οι παρεμβάσεις.
Παράλληλα, το υπουργείο έχει θέσει ως στόχο να ανέβει το ποσοστό των φοιτητών που καλύπτονται από εστίες από περίπου 7% σήμερα σε 15% έως το 2030.
Πού θα προστεθούν οι νέες εστίες
Το μεγαλύτερο μέρος της επέκτασης αφορά συγκεκριμένα πανεπιστήμια και πόλεις. Στο Πανεπιστήμιο Κρήτης προβλέπονται δύο μεγάλα συγκροτήματα, με 2.710 θέσεις στο Ρέθυμνο και 2.136 στο Ηράκλειο.
Στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας προβλέπονται 640 θέσεις στον Βόλο και 123 στη Λαμία. Στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης προβλέπονται 350 θέσεις στην Αλεξανδρούπολη και 350 στην Κομοτηνή.
Στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας προβλέπονται τέσσερα συγκροτήματα: 350 θέσεις στην Κοζάνη, 150 στη Φλώρινα, 150 στην Καστοριά και 100 στην Πτολεμαΐδα. Στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής προβλέπονται συνολικά 1.100 θέσεις, ενώ η ανακαίνιση της φοιτητικής εστίας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου αφορά περίπου 450 φοιτητές.
Με βάση τον σχεδιασμό που έχει ανακοινωθεί, τα έργα των νέων εστιών μέσω ΣΔΙΤ έχουν συνολικό προϋπολογισμό 737,5 εκατ. ευρώ και αφορούν 8.609 θέσεις.
Ανακαινίσεις, ενεργειακή αναβάθμιση και κοινωνικό αποτύπωμα
Η παρέμβαση δεν περιορίζεται στις νέες κατασκευές. Σημαντικό μέρος των πόρων κατευθύνεται και στην ενεργειακή και λειτουργική αναβάθμιση των υπαρχουσών εστιών. Στο πλαίσιο του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου έχουν προβλεφθεί περίπου 220-227 εκατ. ευρώ για τέτοιες παρεμβάσεις, ενώ το υπουργείο έχει ανακοινώσει ότι θα προχωρήσουν διαγωνισμοί για την αναβάθμιση επιπλέον 18 φοιτητικών εστιών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η μεγάλη πλειονότητα των εστιών που πρόκειται να αναβαθμιστούν έχει κατασκευαστεί πριν από το 1985 και πολλές δεν έχουν αναβαθμιστεί ενεργειακά. Αυτό σημαίνει υψηλότερο κόστος λειτουργίας και, ταυτόχρονα, την ανάγκη για βελτιώσεις όχι μόνο στην εικόνα των κτιρίων, αλλά και στις υποδομές, στον εξοπλισμό και στις συνθήκες διαβίωσης.
Οι επιμέρους αριθμοί δείχνουν επίσης τη μεγάλη συγκέντρωση της νέας δυναμικότητας στην Κρήτη, όπου μόνο Ρέθυμνο και Ηράκλειο συγκεντρώνουν περισσότερες από 4.800 θέσεις.
Ελεγχόμενη πρόσβαση και νέοι κανόνες στις εστίες
Το δεύτερο σκέλος του σχεδιασμού αφορά τη λειτουργία και την ασφάλεια. Ο Νίκος Παπαϊωάννου ανέφερε ότι επεκτείνεται η χρήση ηλεκτρονικής κάρτας εισόδου, ώστε η πρόσβαση να περιορίζεται σε όσους δικαιούνται να βρίσκονται στους χώρους. Η κυβερνητική προσέγγιση συνδέει την αλλαγή αυτή με το ευρύτερο πλαίσιο ασφάλειας στα πανεπιστήμια.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο υφυπουργός μίλησε για τους «αυτοδιαχειριζόμενους και αυθαίρετα κατειλημμένους χώρους», υποστηρίζοντας ότι το νέο μοντέλο λειτουργίας των εστιών δεν θα τους επιτρέπει να συνεχίσουν να υπάρχουν. Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι οι εστίες αντιμετωπίζονται ως δημόσιες υποδομές με σαφείς κανόνες πρόσβασης και ευθύνης.
Η συζήτηση, πάντως, δεν αφορά μόνο την είσοδο και τον έλεγχο, αλλά και το επίπεδο της καθημερινής διαβίωσης. Αξιοπρεπή δωμάτια, χώροι υγιεινής, θέρμανση, ψύξη, internet, κοινόχρηστοι χώροι, ενεργειακή αποδοτικότητα, προσβασιμότητα για φοιτητές με αναπηρία και αποτελεσματική συντήρηση περιγράφουν το πρότυπο μιας σύγχρονης εστίας.
Η κυβέρνηση επιχειρεί να συνδέσει αυτή την ποιοτική αναβάθμιση με το πρόγραμμα των ανακαινίσεων, ώστε οι νέες θέσεις να μην είναι απλώς περισσότερα κρεβάτια, αλλά πραγματικά λειτουργικές κατοικίες για φοιτητές.
Το επίδομα και ο ορίζοντας έως το 2030
Η πολιτική για τη φοιτητική στέγαση δεν περιορίζεται στις εστίες. Παράλληλα λειτουργεί το φοιτητικό στεγαστικό επίδομα, που αποτελεί το δεύτερο βασικό εργαλείο για όσους δεν μπορούν να εξασφαλίσουν θέση. Το βασικό ποσό είναι 1.500 ευρώ ετησίως, ενώ για φοιτητές σε ΑΕΙ εκτός της Περιφέρειας Αττικής ή της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης φτάνει τα 2.000 ευρώ. Σε συγκεκριμένη περίπτωση συγκατοίκησης εκτός Αττικής και Θεσσαλονίκης μπορεί να ανέλθει στα 2.500 ευρώ.
Η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, είχε θέσει τον Μάιο ως γενικό στόχο την προσθήκη 10.000 νέων κλινών μέσα στην επόμενη πενταετία και είχε ανακοινώσει τη χρηματοδότηση των αναβαθμίσεων μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου. Οι 8.609 θέσεις που έχουν ήδη σχεδιαστεί μέσω ΣΔΙΤ αποτελούν τον βασικό κορμό αυτής της προσπάθειας.
Μέχρι το 2030 μένει να φανεί αν οι παρεμβάσεις θα έχουν μεταφραστεί σε ουσιαστικά πιο διαθέσιμες και λειτουργικές εστίες για μεγαλύτερο μέρος του φοιτητικού πληθυσμού.
Η ανάρτηση του Νίκου Παπαϊωάννου
Πάνω από 1 δισ. ευρώ για τη φοιτητική στέγαση. Περισσότερες από 20.000 θέσεις στις φοιτητικές εστίες. Ασφάλεια και κανόνες για όλους.
Η φοιτητική μέριμνα δεν εξαντλείται σε εξαγγελίες. Χρειάζεται πόρους, σύγχρονες υποδομές και σχέδιο που εφαρμόζεται.
Με 737 εκατ. ευρώ μέσω ΣΔΙΤ, περίπου 87 εκατ. ευρώ από το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων και 227 εκατ. ευρώ από το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο, ανακαινίζουμε τις υφιστάμενες φοιτητικές εστίες και δημιουργούμε νέες.
Στις 12.116 υφιστάμενες θέσεις προστίθενται 8.609 νέες, ανεβάζοντας τη δυναμικότητα πάνω από τις 20.000 θέσεις, χωρίς να υπολογίζονται τα δωμάτια που εξασφαλίζονται μέσω ξενοδοχείων.
Παράλληλα, επεκτείνουμε την είσοδο με κάρτα στις εστίες. Πρόσβαση θα έχουν όσοι πραγματικά δικαιούνται να βρίσκονται εκεί. Οι αυτοδιαχειριζόμενοι και αυθαίρετα κατειλημμένοι χώροι παύουν να υπάρχουν.
Οι φοιτητικές εστίες ανήκουν στους φοιτητές. Πρέπει να είναι αξιοπρεπείς, ασφαλείς και λειτουργικές.
