Οι πόλεις δεν απειλούνται μόνο από τα νερά που ανεβαίνουν. Σε πολλές περιπτώσεις, το ίδιο το έδαφος υποχωρεί κάτω από τα κτίρια, τα δίκτυα και τους δρόμους, μετατρέποντας την καθίζηση σε εξίσου σοβαρό πρόβλημα με την κλιματική άνοδο της στάθμης των θαλασσών.
Η εικόνα αυτή αφορά μεγάλες μητροπόλεις σε διαφορετικές ηπείρους, από τη Βενετία και το Άμστερνταμ μέχρι την Τζακάρτα και τις ασιατικές πόλεις που καταγράφουν ταχείς ρυθμούς βύθισης. Τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός, αλλά ήδη αποτυπώνεται σε ρωγμές, πλημμύρες και αναγκαστικές παρεμβάσεις.
Στην Ελλάδα, η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη παρακολουθούνται στενά, καθώς σε συγκεκριμένες ζώνες εμφανίζονται σημάδια τρωτότητας. Το ενδιαφέρον πλέον δεν περιορίζεται στο αν θα ανέβει η θάλασσα, αλλά και στο πόσο αντέχει το έδαφος πάνω στο οποίο έχουν αναπτυχθεί οι πόλεις.
Βενετία, Άμστερνταμ και Τζακάρτα μπροστά στην πίεση του νερού
Η Βενετία παραμένει το πιο αναγνωρίσιμο παράδειγμα πόλης που παλεύει με το νερό, καθώς αντιμετωπίζει την περιοδική παλίρροια και τη διάβρωση των θεμελίων της, στηριζόμενη σε πολυδάπανα τεχνικά φράγματα για να μείνει λειτουργική.
Το Άμστερνταμ και συνολικά οι Κάτω Χώρες έχουν αναπτύξει πρωτοποριακά συστήματα αναχωμάτων, όμως πιέζονται από την άνοδο του Ατλαντικού.
Ακόμη πιο δραματική είναι η περίπτωση της Τζακάρτα στην Ινδονησία, όπου η κυβέρνηση αποφάσισε τη μεταφορά της πρωτεύουσας σε άλλη περιοχή, καθώς τεράστια τμήματα του πολεοδομικού ιστού πλημμυρίζουν πλέον σε καθημερινή βάση.
Τι έδειξε η έρευνα για 48 παράκτιες μητροπόλεις
Το ζήτημα της καθίζησης αναδεικνύεται και από έρευνα που δημοσιεύθηκε στο Nature Sustainability και βασίστηκε σε δορυφορικά δεδομένα από δεκάδες παράκτιες μητροπόλεις.
Από τις 48 μεγάλες πόλεις που εξετάστηκαν, οι 44 βυθίζονται ταχύτερα από τον ρυθμό ανόδου της θάλασσας. Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, το φαινόμενο συνδέεται κυρίως με δύο ανθρώπινες πιέσεις: το μεγάλο βάρος των τσιμεντένιων υποδομών και των ουρανοξυστών, αλλά και τη μαζική άντληση υπόγειου νερού για τις ανάγκες του πληθυσμού.
Στην κορυφή της σχετικής λίστας βρίσκεται η Τιαντζίν στην Κίνα, όπου το έδαφος υποχωρεί έως και 43 χιλιοστά τον χρόνο. Ήδη έχουν καταγραφεί εκτεταμένες ρωγμές στο οδικό δίκτυο και στα κτίρια.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα στο Χο Τσι Μινχ του Βιετνάμ, που καταγράφει επίσης πολύ υψηλούς ρυθμούς εδαφικής βύθισης.
Η εικόνα στην Αθήνα
Στον ελληνικό χώρο, η κατάσταση παρακολουθείται από γεωλόγους και δορυφορικά παρατηρητήρια, καθώς η Αθήνα παρουσιάζει ζώνες υψηλής τρωτότητας. Το μεγαλύτερο μέρος του λεκανοπεδίου στηρίζεται σε συμπαγή βραχώδη δομή, κάτι που του δίνει ισχυρότερη φυσική αντοχή σε σύγκριση με πόλεις της Ασίας.
Ωστόσο, το εκτεταμένο παράκτιο μέτωπο στον Σαρωνικό και οι περιοχές που έχουν χτιστεί πάνω σε παλαιές κοίτες μπαζωμένων ρεμάτων και μαλακά εδάφη εμφανίζουν τοπικές μικρο-καθιζήσεις.
Το Καλοχώρι και το δέλτα του Αξιού στη Θεσσαλονίκη
Στη Θεσσαλονίκη, το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα εδαφικής καθίζησης βρίσκεται στη δυτική πλευρά, στο Καλοχώρι και στο δέλτα των ποταμών Αξιού και Αλιάκμονα.
Εκεί, η εντατική υπεράντληση υπόγειων υδάτων τις προηγούμενες δεκαετίες, μαζί με τη χαλαρή σύσταση των αλλουβιακών αποθέσεων, οδήγησε σε σημαντική υποχώρηση του εδάφους κάτω από τη στάθμη της θάλασσας. Γι’ αυτό τα παράκτια αναχώματα θεωρούνται απαραίτητα, ενώ το χαμηλό υψόμετρο του παραλιακού μετώπου αφήνει πολλές ζώνες εκτεθειμένες σε μελλοντικές πλημμύρες από την άνοδο του Θερμαϊκού.
Με την αστικοποίηση να πιέζει ακόμη περισσότερο τις υποδομές και τα ακραία καιρικά φαινόμενα να προσθέτουν νέα βάρη, η ανάγκη για επανασχεδιασμό της αντιπλημμυρικής θωράκισης και της διαχείρισης των υπόγειων υδάτων γίνεται άμεση και για τις δύο ελληνικές πόλεις.
Το επόμενο βήμα, σύμφωνα με το πλαίσιο που περιγράφει η έρευνα, είναι να φανεί αν οι παρεμβάσεις θα μπορέσουν να περιορίσουν την καθίζηση εκεί όπου οι πιέσεις στο υπέδαφος έχουν ήδη ξεπεράσει τα όρια αντοχής.
