Η πρώτη πράξη της συνταγματικής αναθεώρησης φτάνει σήμερα στην Ολομέλεια της Βουλής, με την εθνική αντιπροσωπεία να καλείται αργά το απόγευμα να κρίνει ποια άρθρα θα μπουν στη διαδικασία της αλλαγής. Στο τραπέζι βρίσκονται οι προτάσεις της Νέας Δημοκρατίας για 33 άρθρα, σε μια ψηφοφορία που αναμένεται να δείξει και τα πραγματικά όρια των σημερινών συμμαχιών.
Το πολιτικό βάρος της ημέρας δεν αφορά μόνο το αποτέλεσμα της κάλπης, αλλά και το αν μπορεί να διαμορφωθεί από τώρα η απαιτούμενη πλειοψηφία για την επόμενη Βουλή. Εκεί θα κριθεί το περιεχόμενο των αλλαγών, γι’ αυτό και η σημερινή στάση των κομμάτων αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Στο επίκεντρο βρίσκονται διατάξεις που έχουν ήδη προκαλέσει ευρύτερη συζήτηση, όπως η αναμόρφωση του άρθρου 86 για τις ποινικές υποθέσεις υπουργών, η αλλαγή του άρθρου 16 για τα μη κρατικά ΑΕΙ και η συνταγματική κατοχύρωση της αξιολόγησης στο Δημόσιο.
Η διπλή ψηφοφορία και ο ρόλος των εκλογών
Η διαδικασία της αναθεώρησης προβλέπει ότι η παρούσα, προαναθεωρητική Βουλή επιλέγει τα άρθρα, ενώ η επόμενη καθορίζει το τελικό τους περιεχόμενο. Αν σήμερα συγκεντρωθούν 180 ψήφοι, τότε στην επόμενη Βουλή αρκούν 151 για την ολοκλήρωση της αλλαγής. Αν όμως δεν υπάρξει η αυξημένη πλειοψηφία των 3/5, η επόμενη σύνθεση της Βουλής θα χρειαστεί εκείνη να φτάσει τις 180 ψήφους.
Αυτός είναι και ο λόγος που μεσολαβούν εκλογές ανάμεσα στις δύο φάσεις: οι ψηφοφόροι θα πρέπει να συνεκτιμήσουν τις θέσεις των κομμάτων και να διαμορφώσουν το επόμενο κοινοβουλευτικό τοπίο. Με δεδομένο ότι η δεύτερη Βουλή θα έχει τον τελικό λόγο για το περιεχόμενο, απαιτούνται ευρύτερες συναινέσεις.
Θεωρητικά, για να συγκεντρωθούν οι 180 ψήφοι σήμερα θα αρκούσε η σύμπλευση ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. Ωστόσο, ο Νίκος Ανδρουλάκης ξεκαθάρισε την περασμένη Παρασκευή στην Ολομέλεια ότι η αξιωματική αντιπολίτευση δεν προτίθεται να ψηφίσει θετικά στην τρέχουσα Βουλή.
Γιατί το ΠΑΣΟΚ επιλέγει να περιμένει
Στο ΠΑΣΟΚ θεωρούν πιο κρίσιμη τη δεύτερη φάση, καθώς εκτιμούν ότι αν δώσουν τώρα στη Νέα Δημοκρατία το όριο των 180 ψήφων, η επόμενη Βουλή θα μπορεί να καθορίσει μόνη της τη διατύπωση των άρθρων. Η θέση αυτή απορρίπτεται από το κυβερνητικό στρατόπεδο, το οποίο υποστηρίζει ότι το κρίσιμο ζήτημα θα κριθεί στις κάλπες.
Η Νέα Δημοκρατία θεωρεί ότι μια άρνηση ή αποχή του ΠΑΣΟΚ σήμερα θα έχει πολιτικό κόστος για την αντιπολίτευση, ιδίως σε άρθρα που φαίνεται να συγκεντρώνουν ευρεία κοινωνική αποδοχή. Παράλληλα, η πλειοψηφία δεν δείχνει διάθεση να δεσμευθεί εκ των προτέρων για το ακριβές περιεχόμενο κάθε αλλαγής, επιμένοντας ότι αυτό είναι αντικείμενο της εκλογικής αναμέτρησης.
Στη Βουλή, ο Κυριάκος Μητσοτάκης κατηγόρησε την περασμένη Παρασκευή την αντιπολίτευση ότι αντιμετωπίζει την κορυφαία θεσμική διαδικασία με στενά κομματικά κριτήρια και απορρίπτει ακόμη και ρυθμίσεις με τις οποίες συμφωνεί, προκειμένου να μην ταυτιστεί με την κυβέρνηση.
Οι «γαλάζιες» ενστάσεις και η πιθανή εικόνα της κάλπης
Παρά τη δεδομένη κυβερνητική πλειοψηφία, δεν λείπουν και διαφοροποιήσεις μέσα στη Νέα Δημοκρατία. Η Ντόρα Μπακογιάννη, ο Μπάμπης Αθανασίου και ο Γιώργος Βλάχος έχουν εκφράσει διαφωνία για τη μία εξαετή θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας, που περιλαμβάνεται στο άρθρο 30, και δεν αποκλείεται να τη δηλώσουν και στην ψηφοφορία.
Πιο πριν, κατά τη συζήτηση στην αρμόδια επιτροπή, είχαν διατυπωθεί εκτενέστεροι προβληματισμοί για το άρθρο 81, το οποίο προέβλεπε ασυμβίβαστο μεταξύ της ιδιότητας του βουλευτή και του υπουργού. Μετά από αυτά, ο κ. Μητσοτάκης ανακοίνωσε στην πρόσφατη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας ότι η συγκεκριμένη πρόταση θα αποσυρθεί.
Όλα δείχνουν ότι το σημερινό αποτέλεσμα θα επαναληφθεί και στη δεύτερη, τελική ψηφοφορία της παρούσας Βουλής, η οποία έχει οριστεί για τις 27 Αυγούστου.
Η προοπτική της επόμενης Βουλής
Παρότι η τωρινή διαδικασία φαίνεται να κινείται σε άγονο πολιτικό περιβάλλον, στο κυβερνητικό επιτελείο υπάρχει συγκρατημένη αισιοδοξία για την τελική έκβαση της αναθεώρησης. Από την προπαρασκευαστική συζήτηση προκύπτει ότι στην επόμενη Βουλή είναι αρκετά πιθανό να υπάρξει η απαιτούμενη πλειοψηφία για τουλάχιστον τα άρθρα 16 και 86.
Ιδίως για το άρθρο 86, που αφορά την απεμπλοκή της Βουλής από τις προανακριτικές διαδικασίες για υπουργούς, φαίνεται πως υπάρχει ευρύτερη αποδοχή και δύσκολα θα βρεθεί πολιτική δύναμη που θα σταθεί απέναντι. Για τα μη κρατικά πανεπιστήμια, το ΠΑΣΟΚ έχει ήδη επιλέξει το «παρών», μια στάση που στην κυβερνητική ανάγνωση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο θετικής ψήφου μετά τις εκλογές.
Μένει να φανεί αν το μεταεκλογικό σκηνικό θα επιτρέψει τις συναινέσεις που σήμερα δεν διαφαίνονται. Το βέβαιο είναι ότι η πρώτη σημερινή ψηφοφορία λειτουργεί περισσότερο ως πολιτικό τεστ παρά ως οριστικό κλείσιμο του φακέλου της συνταγματικής αναθεώρησης.
Οι 32 προτάσεις που θα τεθούν σε ψηφοφορία
1. Άρθρο 5 ή άρθρο 5Α ή νέο άρθρο 5Β
Η τεχνητή νοημοσύνη οφείλει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας, ώστε να μετριάζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα πλεονεκτήματα που προσφέρει.
2. Άρθρα 14, 15
Διεύρυνση της προστασίας της ελευθερίας της έκφρασης σε σύγχρονα μέσα ενημέρωσης και αφαίρεση λεπτομερειακών διατυπώσεων που δεν ταιριάζουν στο Σύνταγμα. Προστασία του δημοσιογράφου και έναντι του εργοδότη του.
3. Άρθρο 16
Κρατική μέριμνα για την προστασία και την προαγωγή της ελληνικής γλώσσας. Προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του ελληνικού έθνους. Δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης που μπορεί να έχουν δημόσιο ή ιδιωτικό χαρακτήρα με πλήρη αυτοδιοίκηση, υπό την εποπτεία του Κράτους και υπό τον όρο διασφάλισης υψηλού επιπέδου των παρεχομένων σπουδών.
4. Άρθρο 17
Προστασία όχι μόνο της ιδιοκτησίας, αλλά της περιουσίας. Αποζημίωση για περιορισμό χρήσης χωρίς απαλλοτρίωση. Δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης και αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτηρίων για κοινωνικούς σκοπούς.
5. Άρθρο 21
Κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη και λήψη υπόψη της διαγενεακής δικαιοσύνης και αλληλεγγύης στον σχεδιασμό των δημόσιων πολιτικών.
6. Άρθρο 24
Μέτρα για την κλιματική αλλαγή, τη διαχείριση υδάτινων πόρων, την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, το περιβαλλοντικό ισοζύγιο σε κάθε κρατική παρέμβαση και την προστασία των ζώων.
7. Άρθρο 29
Τα κόμματα λαμβάνουν υπ’ όψιν αρχές δημοκρατικής λειτουργίας. Νόμος ορίζει τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας πολιτικού κόμματος. Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 100 ελέγχει τη συνδρομή των προϋποθέσεων συμμετοχής του πολιτικού κόμματος στις εκλογές.
8. Άρθρο 30 παρ. 1, 5
Μία εξαετής θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας.
9. Άρθρο 41 παρ. 2, 5
Κατάργηση διάλυσης της Βουλής για εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας. Διάλυση με πρόταση της Κυβέρνησης και απόφαση της Βουλής για ανανέωση της λαϊκής εντολής.
10. Άρθρο 44 παρ. 2
Κανόνες καλής διενέργειας των δημοψηφισμάτων, με εύληπτη διατύπωση του ερωτήματος και επαρκές χρονικό διάστημα τουλάχιστον είκοσι ημερών ανάμεσα στην προκήρυξη και τη διενέργεια.
11. Άρθρο 47 παρ. 3, 4
Κατάργηση της δυνατότητας παροχής αμνηστίας για πολιτικά εγκλήματα.
12. Άρθρο 51 παρ. 4
Δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με επιστολική ψήφο και για τους εκλογείς που βρίσκονται εντός της Επικράτειας.
13. Άρθρο 54 παρ. 1, 3
Το εκλογικό σύστημα πρέπει να διασφαλίζει εύλογη αναλογικότητα και κυβερνησιμότητα της χώρας. Με νόμο μπορεί να προβλέπεται ότι η Επικράτεια διαιρείται σε ελάσσονες και μείζονες περιφέρειες.
14. Άρθρα 56, 57
Μεταφορά στον νόμο του λεπτομερειακού καταλόγου κωλυμάτων και ασυμβιβάστων, με καθιέρωση γενικών αρχών στο Σύνταγμα και εφαρμογή από μεθεπόμενες εκλογές ή αμέσως με πλειοψηφία δύο τρίτων.
15. Άρθρο 60
Θωράκιση του θεσμικού ρόλου του βουλευτή στην άσκηση της νομοθετικής και ελεγκτικής του αρμοδιότητας και στην επικοινωνία με την εκλογική του περιφέρεια, καθώς και αντίστοιχη υποχρέωση των μελών της Κυβέρνησης να ανταποκρίνονται στον κοινοβουλευτικό έλεγχο.
16. Άρθρο 73 παρ. 1
Συνταγματική κατοχύρωση αρχών καλής νομοθέτησης, με επαρκή προνομοθετική διαβούλευση, αξιολόγηση της εφαρμογής του νόμου και μέτρα κωδικοποίησης της νομοθεσίας.
17. Άρθρο 77 παρ. 3
Δυνατότητα παραπομπής ζητημάτων αντισυνταγματικότητας ψηφισμένου νόμου στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον Πρωθυπουργό ή τη Βουλή. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί να παραπέμπει έως ένα ψηφισμένο νομοσχέδιο ανά βουλευτική σύνοδο, ενώ για τη Βουλή απαιτείται αίτημα της απόλυτης πλειοψηφίας του όλου αριθμού των βουλευτών. Τα νομοσχέδια των άρθρων 51 και 54 παραπέμπονται υποχρεωτικά πριν από τη δημοσίευσή τους.
18. Άρθρο 78 παρ. 2, 6
Φόρος ή οποιοδήποτε άλλο οικονομικό βάρος δεν μπορεί να επιβληθεί με νόμο αναδρομικής ισχύος. Μπορούν να παρέχονται κίνητρα για σταθερό φορολογικό καθεστώς σε στρατηγικές για την εθνική οικονομία ιδιωτικές επενδύσεις.
19. Άρθρο 79
Ο προϋπολογισμός οφείλει να διασφαλίζει τη βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία. Προβλέπεται και υποχρέωση κατάθεσης και δημοσιότητας ετήσιου απολογισμού από φορείς που χρηματοδοτούνται, άμεσα ή έμμεσα, από τον κρατικό προϋπολογισμό.
20. Άρθρο 81 παρ. 2
Δυνατότητα επανακαθορισμού με νόμο που ψηφίζεται με αυξημένη πλειοψηφία των ασυμβιβάστων του αξιώματος του Υπουργού και του Υφυπουργού προς άλλα έργα ή ιδιότητες, καθώς και δυνατότητα διορισμού Αντιπροέδρων του Υπουργικού Συμβουλίου και μη Υπουργών.
21. Άρθρο 82
Ετήσια έγκριση Ενιαίου Σχεδίου Κυβερνητικής Πολιτικής του επόμενου έτους, το οποίο δημοσιοποιείται και συζητείται σε ειδική συνεδρίαση της Ολομέλειας της Βουλής.
22. Άρθρο 86
Διενέργεια ανάκρισης, προανάκρισης ή προκαταρκτικής εξέτασης από Εισαγγελέα Εφετών και πρόταση άσκησης δίωξης από ανώτατο δικαστικό όργανο. Κατάργηση της διαβίβασης στοιχείων «αμελλητί» στη Βουλή και της αρμοδιότητας της Βουλής για προκαταρκτική εξέταση. Άσκηση δίωξης για ποινικά αδικήματα μελών της Κυβέρνησης ή Υφυπουργών με απόφαση της Βουλής και απόλυτη πλειοψηφία, με ονομαστική ψηφοφορία.
23. Άρθρο 89
Επιτρέπεται η ανάθεση ειδικών διοικητικών καθηκόντων σε δικαστικούς λειτουργούς με απόφαση της Βουλής, όπως ορίζει ο νόμος. Δεν επιτρέπεται η συμμετοχή τους στην Κυβέρνηση ή η τοποθέτησή τους σε Ανεξάρτητες Αρχές για τρία τουλάχιστον χρόνια από την αφυπηρέτησή τους.
24. Άρθρο 90 παρ. 5
Προαγωγές στις θέσεις των ανωτάτων δικαστών από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή, χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, από κατάλογο τριών δικαστών για κάθε θέση που προτείνονται από τις οικείες ολομέλειες.
25. Άρθρο 97
Κατάργηση της ειδικής πρόβλεψης για την εκδίκαση των πολιτικών εγκλημάτων από μικτά ορκωτά δικαστήρια.
26. Άρθρο 99
Κατάργηση του Δικαστηρίου Αγωγών Κακοδικίας και ανάθεση των σχετικών αρμοδιοτήτων στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο.
27. Άρθρο 100
Πρόβλεψη αρμοδιότητας του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου για προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητας ψηφισμένου νομοσχεδίου. Η απόφαση περί συνταγματικότητας δεσμεύει όλα τα δικαστήρια. Στη σύνθεσή του συμμετέχουν οι Πρόεδροι του Συμβουλίου της Επικρατείας, του Αρείου Πάγου και του Ελεγκτικού Συνεδρίου, δύο σύμβουλοι της Επικρατείας, δύο αρεοπαγίτες και δύο τακτικοί καθηγητές νομικών μαθημάτων, με κλήρωση κάθε τρία χρόνια.
28. Άρθρο 101 παρ. 3, 5
Κατάργηση τεκμηρίου αρμοδιότητας υπέρ αποκεντρωμένων διοικήσεων. Πρόβλεψη για αποκεντρωμένη κρατική δομή ή αποκεντρωμένες υπηρεσίες υπουργείων και δημόσιων φορέων, στήριξη του πρωτογενούς τομέα και της περιφέρειας και συνταγματική κατοχύρωση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.
29. Άρθρο 101A
Επιλογή Προέδρων και Μελών Ανεξαρτήτων Αρχών από κοινοβουλευτική επιτροπή, κατόπιν πρότασης Συμβουλίου Εμπειρογνωμόνων και δημόσιας πρόσκλησης εκδήλωσης ενδιαφέροντος.
30. Άρθρο 102
Ο νόμος καθορίζει έως δύο βαθμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Προβλέπεται φορολογική αποκέντρωση, δημόσια διαβούλευση για τους προϋπολογισμούς των ΟΤΑ, δημοσιονομική ισορροπία και επιβολή πειθαρχικών ποινών στα αιρετά όργανα από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο.
31. Άρθρο 103
Υποχρέωση αξιολόγησης των δημοσίων υπαλλήλων, με αμφίδρομη διαδικασία και δυνατότητα επιβραβεύσεων πέραν του βασικού μισθού, αλλά και συνεπειών έως και οριστικής παύσης ύστερα από απόφαση του υπηρεσιακού συμβουλίου.
32. Άρθρο 118
Μεταβατική διάταξη για την εφαρμογή των αναθεωρημένων παραγράφων 1 και 5 του άρθρου 30 ως προς τον ήδη υπηρετούντα Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
