Στην Ιερά Μητρόπολη Αθηνών κορυφώνεται σήμερα, Τρίτη 4 Αυγούστου 2026, ο αποχαιρετισμός στον Ιωάννη Βαρβιτσιώτη, με την εξόδιο ακολουθία να έχει οριστεί για τις 12:00. Στη συνέχεια, η ταφή θα γίνει στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών.
Ο πρώην υπουργός και ιστορικό στέλεχος της Νέας Δημοκρατίας έφυγε από τη ζωή την Κυριακή 2 Αυγούστου, σε ηλικία 93 ετών. Στην τελετή αναμένεται να δώσουν το «παρών» οι περισσότεροι από τους σημερινούς και πρώην πολιτικούς της χώρας, ενώ τον επικήδειο θα εκφωνήσει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
Η πολιτική διαδρομή που ταυτίστηκε με τη Νέα Δημοκρατία
Για περισσότερα από πενήντα χρόνια, ο Ιωάννης Βαρβιτσιώτης έμεινε ενεργός στην πολιτική ζωή, υπηρετώντας όπως ο ίδιος πίστευε τον ελληνικό λαό μέσα από την ιδεολογική και κομματική του διαδρομή. Συνδέθηκε στενά με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και θεωρήθηκε από τους πιο πιστούς συνεργάτες του ιδρυτή της Νέας Δημοκρατίας.
Ακόμη και όταν διαφώνησε με επιλογές των διαδόχων του Καραμανλή, δεν κατέφυγε ποτέ σε μεθόδους παρασκηνίου. Αντίθετα, παρέμεινε προσηλωμένος στις αρχές του, συχνά υπερασπιζόμενος ένα πολιτικό ύφος που στηριζόταν στην ευπρέπεια και στους «καλούς τρόπους».
Από την Αθήνα του 1933 στα υπουργεία
Γεννημένος στην Αθήνα το 1933, σπούδασε Νομικά στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Φράιμπουργκ της Γερμανίας. Εξειδικεύτηκε στο Εταιρικό Δίκαιο και το 1960 ανακηρύχθηκε διδάκτωρ της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Το 1961 εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής και επανεξελέγη σε όλες τις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις έως και το 2000, με την ΕΡΕ αρχικά και στη συνέχεια με τη Νέα Δημοκρατία. Στην περίοδο 1961-1967 υπηρέτησε ως Γραμματέας Προεδρείου και Κοσμήτωρ της Βουλής, Γραμματέας της Επιτροπής Αναθεωρήσεως του Συντάγματος και μόνιμο μέλος της Ελληνικής Αντιπροσωπείας στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Συνδέσεως Ελλάδας-ΕΟΚ.
Μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1974, ανέλαβε διαδοχικά καθήκοντα υφυπουργού Εσωτερικών και υφυπουργού Εξωτερικών, ενώ διετέλεσε δύο φορές υπουργός Εμπορίου, υπουργός Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, υπουργός Εθνικής Άμυνας δύο φορές και υπουργός Δικαιοσύνης. Το χουντικό καθεστώς της 21ης Απριλίου 1967 είχε προηγουμένως διατάξει τη σύλληψη και τη φυλάκισή του.
Από το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα έως το Ευρωκοινοβούλιο
Σημαντικό κεφάλαιο στη σταδιοδρομία του ήταν και η θητεία του ως αντιπροέδρου του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος από το 1985 έως το 1996. Παράλληλα, υπηρέτησε ως κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος, Γενικός Γραμματέας της Κοινοβουλευτικής Ομάδας και Αντιπρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας.
Στις ευρωεκλογές του Ιουνίου 2004 εξελέγη ευρωβουλευτής και ανέλαβε επικεφαλής της ομάδας των ευρωβουλευτών της Νέας Δημοκρατίας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Είχε επίσης διατελέσει Πρόεδρος του Ινστιτούτου «Κωνσταντίνος Καραμανλής».
Στο ενεργητικό του περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο Μεγαλόσταυρος του Τάγματος του Φοίνικος, καθώς και άλλα ανώτερα παράσημα διαφόρων κρατών. Άφησε πίσω του και πλήθος νομικών και πολιτικών μελετών.
Μιλούσε σχεδόν απταίστως γερμανικά, γαλλικά και αγγλικά, ενώ στην προσωπική του ζωή ήταν παντρεμένος με τη Σόφη Λαναρά. Μαζί απέκτησαν τρεις γιους και μία κόρη.
Το ύφος του και η κρίση του για Ράλλη, Παπανδρέου και Τσίπρα
Ο δημόσιος λόγος του Βαρβιτσιώτη χαρακτηριζόταν από σοβαρότητα και σταθερότητα, με γνώση αλλά και ανθρωπιά. Στη δημόσια συζήτηση παρενέβαινε συστηματικά, με συχνά αυστηρές τοποθετήσεις που, όπως έδειξε η διαδρομή του, παρέμεναν προσγειωμένες στην καθημερινότητα των πολιτών.
Χαρακτηριστικό δείγμα του τρόπου με τον οποίο έβλεπε την πολιτική αποτελεί απόσπασμα από τα απομνημονεύματά του, στον Τόμο Β’ του έργου «Όπως τα έζησα» (εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2017), που έμεινε ανολοκλήρωτο. Εκεί ο ίδιος συνέκρινε, μεταξύ άλλων, τον Ανδρέα Παπανδρέου του 1981 με τον Ουίνστον Τσόρτσιλ του 1945, αλλά και με τον Αλέξη Τσίπρα του 2015.
«Προσωπικά πιστεύω ότι δεν ήταν η στρατηγική του ήπιου κλίματος [σσ: που προέκρινε και υιοθέτησε ο πρωθυπουργός και πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας το 1981, Γεώργιος Ράλλης] ο καθοριστικός παράγων που επηρέασε το εκλογικό αποτέλεσμα. Απλώς ο Ανδρέας Παπανδρέου, με 'πυροτεχνήματα' του τύπου 'Αλλαγή', 'ΠΑΣΟΚ, κόμμα μη προνομιούχων', 'Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες', 'Για μια Ελλάδα νέα' κ.α., που εκτόξευε κατά την τριετία προ των εκλογών του 1981, και τα οποία μπορούσε ο καθένας να ερμηνεύει κατά το δοκούν, είχε σαγηνεύσει το εκλογικό σώμα.
» Παράλληλα, η λιτή και αυστηρή διακυβέρνηση, την οποία είχε επιβάλει ο Κ. Καραμανλής, επί επτά ολόκληρα χρόνια, από το 1974, προσανατολισμένος στη στρατηγική της ευρωπαϊκής προοπτικής της χώρας, είχε κουράσει τον λαό.
Στη μνήμη μου ήρθε η αποδοκιμασία του Συντηρητικού Κόμματος από τους Βρετανούς, το 1945: τότε, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, ο 'πατέρας της νίκης' των Συμμάχων κατά του Άξονα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, είχε χάσει την πρώτη μεταπολεμική εκλογική μάχη από το Εργατικό κόμμα και τον σοσιαλιστή Κλέμεντ Άττλη, περίπου δύο μήνες μετά την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας. Αυτός, που μπόρεσε να πείσει έναν λαό να τον ακολουθήσει στις δύσκολες ημέρες του πολέμου, υποσχόμενος μόνο δάκρυα και θυσίες, δεν μπόρεσε να τον επηρεάσει, για να τον εμπιστευθεί στις ημέρες της ειρήνης. Οι Άγγλοι είχαν γοητευθεί από την ιδέα της αλλαγής και των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων, που προέβαλαν οι Εργατικοί του Άττλη και του Ανάιριν Μπέβαν (Aneurin Bevan). Το ζήτημα γι' αυτούς ήταν ψυχολογικό. Και η ψυχολογία επενεργεί πάντοτε στην πολιτική ως καταλύτης.
» Μέσα σε όλα αυτά, δεν πρέπει επίσης να λησμονούμε και τα γεγονότα που συνέπεσαν εκείνη την περίοδο και τα οποία βρίσκονταν πολύ πέραν του ελέγχου του πρωθυπουργού Γ. Ράλλη: την τραγωδία της Θύρας 7 στο γήπεδο Καραϊσκάκη, τους μεγάλους εμπρησμούς των πολυκαταστημάτων στο κέντρο της Αθήνας, και φυσικά τον ισχυρότατο σεισμό του 1981. Ήταν γεγονότα που δεν μπορούσε να προβλέψει κανείς, και που δυστυχώς ο Ανδρέας Παπανδρέου, ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, εκμεταλλεύτηκε μικροπολιτικά στο έπακρον.
» Λέγεται ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται, και μάλιστα, όπως σοφά έχει διατυπώσει ο Καρλ Μαρξ, 'την πρώτη φορά σαν τραγωδία, και τη δεύτερη σαν φάρσα'. Κάτι αντίστοιχο με τη σαρωτική νίκη του ΠΑΣΟΚ το 1981, και μάλιστα με ακόμα πιο εντυπωσιακό τρόπο, επαναλήφθηκε πρόσφατα [σσ: ο Βαρβιτσιώτης έγραφε το 2017 για το 2015] από τον ΣΥΡΙΖΑ του Αλέξη Τσίπρα, που, από το μόλις 4,59% των εκλογών του Οκτωβρίου 2009, εκτοξεύτηκε τον Ιανουάριο του 2015 στο 36,34%.
» Και τα δύο κόμματα, ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ, είχαν ηγέτες που εκμεταλλευόμενοι την πειθώ και την πολιτική τους γοητεία παρουσίασαν το άσπρο μαύρο, χωρίς μάλιστα να διστάσουν να χρησιμοποιήσουν στοιχεία που ουδεμία σχέση είχαν με την πραγματικότητα, υποσχόμενοι στους πάντες τα πάντα.
» Ο Ανδρέας Παπανδρέου, όμως, είχε τουλάχιστον πλούσια μόρφωση και μεγάλη ευχέρεια στις ξένες γλώσσες. Από την άλλη ο πρωθυπουργός που σήμερα κυβερνά τη χώρα μας, [σσ: εννοεί τον Αλέξη Τσίπρα] χωρίς καν να διαθέτει τα ανάλογα προσόντα, προσπάθησε, επιβεβαιώνοντας τη ρήση του Καρλ Μαρξ, να μιμηθεί τον Ανδρέα Παπανδρέου, και όχι μόνο ως προς τους ενδυματολογικούς 'νεωτερισμούς'.
» 'Αλλάζουμε την Ευρώπη', ευαγγελιζόταν προεκλογικά ο ΣΥΡΙΖΑ, φέρνοντας στη μνήμη μια άλλη 'αλλαγή', που υποτίθεται ότι στις αρχές της δεκαετίας του 1980 θα οδηγούσε την Ελλάδα στην ευημερία. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, με το ζιβάγκο, φώναζε προεκλογικά από τα μπαλκόνια 'ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο' και 'Έξω οι βάσεις του θανάτου', ενώ ο Αλέξης Τσίπρας, με πουκάμισο χωρίς γραβάτα, υποσχόταν κατάργηση των μνημονίων 'με έναν νόμο σε ένα άρθρο', και ότι τελικά 'εμείς θα παίζουμε τον ζουρνά και αυτοί θα χορεύουν'.
» Το αν τελικά τήρησαν αυτές τους τις δεσμεύσεις, νομίζω ότι όλοι είμαστε πλέον σε θέση να γνωρίζουμε. Το χειρότερο όμως είναι ότι η πολιτική αυτή του λαϊκισμού και της διγλωσσίας επαναλαμβάνεται σε μία εποχή εξαιρετικά δυσχερών οικονομικών και γεωπολιτικών συγκυριών, βυθίζοντας τη χώρα όλο και πιο βαθιά στην τραγωδία...
» Κάτω από αυτές τις συνθήκες λοιπόν, εκτιμώ ότι η ήττα μας το 1981 ήταν σχεδόν 'νομοτελειακή', και θα είχε συμβεί οποιονδήποτε αρχηγό και αν είχαμε. Κι όμως, ορισμένα κομματικά στελέχη ισχυρίζονταν, με επιπολαιότητα, ότι ακόμη και η φράση του Γεωργίου Ράλλη, από το προεκλογικό μπαλκόνι της πλατείας Συντάγματος, με την οποία καυτηρίαζε τις αποδοκιμασίες των οπαδών μας κατά του Ανδρέα Παπανδρέου ('Δεν θέλω ου'), είχε συμβάλει στην ήττα μας.
» Αντί να αισθανθούν υπερηφάνεια που ο αρχηγός της παράταξής μας δίδασκε πολιτικό ήθος, απέναντι σε έναν αδίστακτο δημαγωγό, του ασκούσαν απαράδεκτη κριτική...».
Μένει να φανεί πώς θα αποτυπωθεί στην πολιτική μνήμη η σημερινή τελετή για έναν άνθρωπο που συνδέθηκε με δεκαετίες κοινοβουλευτικής και κυβερνητικής παρουσίας. Το βέβαιο είναι ότι το τελευταίο αντίο θα δοθεί με έντονο το πολιτικό αποτύπωμα της διαδρομής του.
