Το βυζαντινό Κάστρο των Μογλενών επέστρεψε χθες βράδυ στο κοινό, ύστερα από την ολοκλήρωση των εργασιών συντήρησης, αποκατάστασης και ανάδειξής του από το υπουργείο Πολιτισμού. Το μνημείο, γνωστό ευρύτερα ως Κάστρο της Χρυσής, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους οχυρωμένους βυζαντινούς οικισμούς της Μακεδονίας.
Η επίσημη απόδοση έγινε σε μια στιγμή που το κάστρο δεν λειτουργεί μόνο ως αρχαιολογικό σημείο αναφοράς, αλλά και ως εργαλείο πολιτιστικής παρουσίας για την Αλμωπία και την Πέλλα. Το βάρος πλέον περνά στην αξιοποίησή του από την τοπική κοινωνία, μέσα από επισκέψεις και δράσεις που μπορούν να το φέρουν πιο κοντά στη σύγχρονη ζωή της περιοχής.
Η τελετή στο κάστρο της Χρυσής
Την παράδοση του μνημείου πραγματοποίησε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, η οποία τόνισε ότι για το υπουργείο η απόδοση ενός αποκατεστημένου μνημείου έχει ιδιαίτερη σημασία. Όπως σημείωσε, τέτοιου είδους παρεμβάσεις λειτουργούν ως μοχλός ανάπτυξης για μια περιοχή και, όταν το μνημείο επιστρέφει στην τοπική κοινωνία, δημιουργούνται προϋποθέσεις για ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής.
«Για το υπουργείο Πολιτισμού, πάντοτε η απόδοση ενός αποκατεστημένου μνημείου είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η αποκατάσταση κάθε μνημείου αποτελεί έναν μοχλό ανάπτυξης για μια περιοχή κι όταν αποδίδεται στην τοπική κοινωνία, δημιουργεί προϋποθέσεις για περαιτέρω ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, καθώς μπορεί να φιλοξενήσει πολιτιστικές δράσεις και να αποτελέσει χώρο έκφρασης της ίδιας της κοινωνίας»
Η κ. Μενδώνη ανέφερε επίσης ότι το έργο εντάχθηκε στην Πολιτιστική Χάρτα Ανάπτυξης και Ευημερίας του υπουργείου Πολιτισμού, η οποία διαμορφώθηκε σε συνεργασία με περιφέρειες, δήμους και τοπικές κοινωνίες, ώστε να αποτυπωθούν οι πραγματικές ανάγκες προστασίας και ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Σύμφωνα με την υπουργό, κρίσιμο ρόλο έπαιξαν οι ώριμες μελέτες που είχαν γίνει σε συνεργασία με τον Δήμο Αλμωπίας, καθώς αυτές επέτρεψαν την ένταξη του έργου στο Ταμείο Ανάκαμψης. Η ίδια υπογράμμισε ακόμη ότι το κάστρο δεν αποτελεί μόνο τοπικό μνημείο, αλλά μέρος της ευρύτερης ιστορίας της Μακεδονίας και της Ελλάδας.
«Το συγκεκριμένο κάστρο δεν αποτελεί μόνο μια ψηφίδα της τοπικής ιστορίας, αλλά συνθέτει την ευρύτερη ιστορία της Μακεδονίας και της Ελλάδας. Η αποκατάστασή του κάνει πρωτίστως περήφανη την τοπική κοινωνία και γι' αυτό συνηθίζω να λέω ότι ο πολιτισμός είναι ένας κρίκος στην άμυνα της πατρίδας μας, με τον δικό του τρόπο»
Από τον 9ο αιώνα έως τις μάχες του Βυζαντίου
Το Κάστρο των Μογλενών ιδρύθηκε πιθανότατα στις αρχές του 9ου αιώνα, με στόχο να προστατεύει την περιοχή από τις επιδρομές των Βουλγάρων. Στη συνέχεια εξελίχθηκε σε σημαντικό διοικητικό και εκκλησιαστικό κέντρο, καθώς αποτέλεσε έδρα του ομώνυμου Θέματος και Επισκοπής.
Οι πρώτες γραπτές αναφορές σε αυτό εντοπίζονται στα τέλη του 10ου αιώνα. Η ιστορική του διαδρομή συνδέεται με τις εκστρατείες του αυτοκράτορα Βασιλείου Β', τις συγκρούσεις με τους Νορμανδούς και τους βυζαντινοσερβικούς πολέμους.
Το έργο, οι μελέτες και τα 1,85 εκατ. ευρώ
Ο αναπληρωτής προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πέλλας Γιώργος Σταλίδης περιέγραψε την ολοκλήρωση των εργασιών ως το τέλος μιας σημαντικής προσπάθειας για την προστασία, την αποκατάσταση και την ανάδειξη ενός μνημείου που, όπως είπε, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορικής ταυτότητας της Αλμωπίας και της Πέλλας. Το χαρακτήρισε επίσης το καλύτερα σωζόμενο παράδειγμα βυζαντινής οχυρωματικής αρχιτεκτονικής στην περιοχή.
«Η σημερινή τελετή σηματοδοτεί την ολοκλήρωση μιας σημαντικής προσπάθειας για την προστασία, την αποκατάσταση και την ανάδειξη ενός μνημείου, που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ιστορικής ταυτότητας της Αλμωπίας και της Πέλλας. Πρόκειται για το καλύτερα σωζόμενο παράδειγμα βυζαντινής οχυρωματικής αρχιτεκτονικής στην περιοχή»
Όπως εξήγησε, η ωρίμανση του έργου άρχισε το 2016 μέσω του διασυνοριακού προγράμματος Interreg. Τότε πραγματοποιήθηκαν ο πλήρης καθαρισμός, η αποτύπωση και η εκπόνηση των απαραίτητων μελετών για την αποκατάσταση και ανάδειξη του μνημείου.
Ακολούθησαν ανασκαφικές έρευνες, οι οποίες έφεραν στο φως νέα στοιχεία και οδήγησαν στην επικαιροποίηση των μελετών. Έτσι, το έργο εντάχθηκε τελικά στις αρχές του 2022 στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, με προϋπολογισμό 1,85 εκατ. ευρώ.
Οι παρεμβάσεις δεν περιορίστηκαν στη στερέωση και αποκατάσταση των τειχών και των μνημείων. Διαμορφώθηκαν ακόμη διαδρομές επίσκεψης, χώροι ανάπαυσης και υγιεινής, τοποθετήθηκαν ενημερωτικές πινακίδες και φωτισμός, ώστε το μνημείο να συνδεθεί ουσιαστικά με τη σύγχρονη ζωή της περιοχής.
«Οι εργασίες δεν περιορίστηκαν μόνο στη στερέωση και αποκατάσταση των τειχών και των μνημείων. Διαμορφώθηκαν επίσης διαδρομές επίσκεψης, χώροι ανάπαυσης και υγιεινής, τοποθετήθηκαν ενημερωτικές πινακίδες και φωτισμός, ώστε το μνημείο να ενταχθεί ουσιαστικά στη σύγχρονη ζωή της περιοχής και να αποτελεί πλέον ένα ζωντανό τοπόσημο της Αλμωπίας»
Η Αλμωπία βλέπει το κάστρο ως νέο πυρήνα επισκεψιμότητας
Από την πλευρά του Δήμου Αλμωπίας, ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού Πέτρος Τσαρκνιάς μίλησε για μια νέα αφετηρία και όχι για το τέλος μιας πορείας. Όπως είπε, η ανάπτυξη του τόπου πρέπει να στηρίζεται στο τρίπτυχο φυσικό περιβάλλον, πολιτιστική κληρονομιά και βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη.
«Η σημερινή τελετή δεν αποτελεί το τέλος μιας πορείας, αλλά την αφετηρία μιας νέας εποχής για την Αλμωπία. Πιστεύουμε ότι η ανάπτυξη του τόπου μας πρέπει να στηρίζεται στο τρίπτυχο “φυσικό περιβάλλον, πολιτιστική κληρονομιά και βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη”»
Ο κ. Τσαρκνιάς σημείωσε ότι το Κάστρο των Μογλενών προστίθεται στα πολιτιστικά και φυσικά αξιοθέατα της περιοχής, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση ενός πιο ολοκληρωμένου προορισμού που μπορεί να προσελκύσει επισκέπτες από την Ελλάδα και το εξωτερικό και να ενισχύσει την τοπική οικονομία και την ποιότητα ζωής των κατοίκων.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο αντιπεριφερειάρχης Πέλλας Ιορδάνης Τζαμτζής, ο οποίος επισήμανε ότι η ολοκλήρωση του έργου είναι αποτέλεσμα μακράς συνεργασίας πολλών φορέων. Υπενθύμισε ότι η αποκατάσταση του κάστρου της Χρυσής ήταν πάγιο αίτημα της τοπικής κοινωνίας και ότι η ένταξή του στο Ταμείο Ανάκαμψης με προϋπολογισμό 1.850.000 ευρώ και η ταχύτατη υλοποίησή του αποτελούν σημαντική επιτυχία.
«Η αποκατάσταση του κάστρου της Χρυσής ήταν ένα πάγιο αίτημα της τοπικής κοινωνίας. Η ένταξη του έργου στο Ταμείο Ανάκαμψης με προϋπολογισμό 1.850.000 ευρώ και η ταχύτατη υλοποίησή του αποτελούν σημαντική επιτυχία»
Ο ίδιος πρόσθεσε ότι τα εγκαίνια ανοίγουν τον δρόμο για τη σύνδεση του κάστρου με άλλα μνημεία και πολιτιστικούς προορισμούς της Πέλλας, με αξιοποίηση νέων χρηματοδοτικών εργαλείων για επενδύσεις στον πολιτισμό, την εκπαίδευση και τον τουρισμό.
Τον αγιασμό των εγκαινίων τέλεσε ο Μητροπολίτης Εδέσσης, Πέλλης και Αλμωπίας Ιωήλ, ενώ η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με μουσικό πρόγραμμα.
