Η Τετάρτη 12 Αυγούστου είναι μια ημερομηνία με ιδιαίτερο βάρος στο ορθόδοξο εορτολόγιο, καθώς η Εκκλησία μνημονεύει σήμερα τους Αγίους Φώτιο και Ανίκητο, αλλά και άλλες μορφές της παράδοσης που συνδέονται με την άσκηση και το μαρτύριο.
Την ίδια ώρα, η ημέρα βρίσκεται πολύ κοντά στον Δεκαπενταύγουστο, με τη νηστεία της Παναγίας να μπαίνει στις τελευταίες της ημέρες. Για τους πιστούς, η 12η Αυγούστου λειτουργεί έτσι και ως ημέρα μνήμης και ως σταθμός προετοιμασίας για τη μεγάλη εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Οι Άγιοι Φώτιος και Ανίκητος
Οι δύο Άγιοι κατάγονταν από τη Νικομήδεια της Μικράς Ασίας και είχαν στενό συγγενικό δεσμό, αφού ο Φώτιος ήταν ανιψιός του Ανίκητου. Η ζωή τους τοποθετείται στα χρόνια του αυτοκράτορα Διοκλητιανού, σε μια περίοδο σκληρών διωγμών κατά των χριστιανών.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, όταν ο Διοκλητιανός ανακοίνωσε νέα μέτρα εναντίον των χριστιανών, ο Ανίκητος βρέθηκε μπροστά του και δεν δίστασε να δηλώσει δημόσια ότι είναι χριστιανός.
Παράλληλα, καταφέρθηκε εναντίον της λατρείας των ειδώλων και προειδοποίησε τον αυτοκράτορα ότι οι διωγμοί δεν θα εξαφάνιζαν τη νέα πίστη. Η ομολογία του οδήγησε αμέσως στη σύλληψη και στα βασανιστήριά του.
Η παράδοση αναφέρει ότι τον χτύπησαν σκληρά και στη συνέχεια τον έριξαν σε άγρια θηρία, χωρίς αυτά να μπορέσουν να τον θανατώσουν. Ακολούθησαν κι άλλα μαρτύρια: τον έδεσαν σε τροχό κάτω από τον οποίο είχε ανάψει φωτιά, όμως ο τροχός σταμάτησε και η φωτιά έσβησε.
Μπροστά σε αυτή τη σκηνή, ο Φώτιος δεν απομακρύνθηκε για να σωθεί. Αντίθετα, έτρεξε προς τον βασανιζόμενο θείο του, τον αγκάλιασε και με αυτή την πράξη έδειξε δημόσια ότι συμμερίζεται την ίδια πίστη και αποδέχεται την ίδια μοίρα.
Οι αρχές συνέλαβαν και τους δύο, ενώ σύμφωνα με το Συναξάρι οι διώκτες τους επιχείρησαν επανειλημμένα να τους θανατώσουν. Τελικά οδηγήθηκαν μαζί στον μαρτυρικό θάνατο, με την Εκκλησία να τιμά τη μνήμη τους στις 12 Αυγούστου. Τμήματα των ιερών λειψάνων τους φυλάσσονται, μεταξύ άλλων, σε μονές του Αγίου Όρους.
Παλάμων και Κάστωρ στη μνήμη της ημέρας
Σήμερα τιμάται επίσης ο Όσιος Παλάμων, μία ασκητική μορφή που η Ορθόδοξη Εκκλησία διατηρεί στη μνήμη της. Η ζωή του συνδέθηκε με αυστηρή εγκράτεια, προσευχή και απομάκρυνση από τα κοσμικά αγαθά, με πλήρη αφιέρωση στον Θεό.
Παράλληλα μνημονεύεται και ο Όσιος Κάστωρ, για τον οποίο οι διασωθείσες πληροφορίες είναι περιορισμένες. Το όνομά του περιλαμβάνεται στο Συναξάρι της 12ης Αυγούστου και η Εκκλησία τον κατατάσσει στους Οσίους, δηλαδή σε όσους ακολούθησαν τον δρόμο της άσκησης και της μοναχικής αφιέρωσης.
Πάμφιλος και Καπίτων, δύο ακόμη μάρτυρες
Στην ίδια ημερομηνία τιμώνται και οι Άγιοι Πάμφιλος και Καπίτων, που συγκαταλέγονται στους Μάρτυρες της 12ης Αυγούστου. Για τη ζωή τους έχουν διασωθεί ελάχιστα στοιχεία, όμως το Συναξάρι σημειώνει ότι μαρτύρησαν διά ξίφους, μένοντας πιστοί στην ομολογία του Χριστού μέχρι τέλους.
Η λιτή αυτή αναφορά είναι χαρακτηριστική για πολλούς μάρτυρες των πρώτων αιώνων. Μπορεί οι λεπτομέρειες να χάθηκαν με τον χρόνο, αλλά τα ονόματά τους διατηρήθηκαν στη λειτουργική μνήμη της Εκκλησίας.
Η νηστεία της Παναγίας φτάνει στο τέλος της
Η 12η Αυγούστου βρίσκεται πλέον στην τελική ευθεία πριν από τη μεγάλη εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, καθώς απομένουν μόλις τρεις ημέρες έως τον Δεκαπενταύγουστο. Η νηστεία ολοκληρώνεται στις 14 Αυγούστου και θεωρείται μία από τις σημαντικότερες περιόδους πνευματικής προετοιμασίας του καλοκαιριού.
Στους ναούς συνεχίζονται οι Παρακλήσεις προς την Υπεραγία Θεοτόκο, ενώ οι πιστοί προετοιμάζονται για τη μεγάλη γιορτή μέσα από νηστεία, προσευχή και εγκράτεια. Το επόμενο βήμα είναι η ολοκλήρωση αυτής της περιόδου την παραμονή του Δεκαπενταύγουστου.
Ποιοι γιορτάζουν σήμερα
Την ονομαστική τους γιορτή έχουν όσοι φέρουν τα ονόματα:
* Ανίκητος
* Φώτιος
