Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, μια από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της ελληνικής κοινωνιολογίας και της σύγχρονης πνευματικής ζωής, πέθανε σήμερα Τρίτη σε ηλικία 89 ετών. Αφήνει πίσω του ένα εκτεταμένο επιστημονικό και συγγραφικό έργο, το οποίο για δεκαετίες εξέτασε την ελληνική κοινωνία, το κράτος, την πολιτική, την εκπαίδευση και τις κοινωνικές ανισότητες.
Η σχέση του με την «Εφ.Συν.» υπήρξε σταθερή και καθοριστική, καθώς ήταν ο πρώτος και μοναδικός σύμβουλος έκδοσης της εφημερίδας. Παρέμεινε δίπλα της αδιάλειπτα όλα αυτά τα χρόνια.
Η ακαδημαϊκή διαδρομή του
Ο Τσουκαλάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1937. Σπούδασε νομική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές Φιλοσοφίας του Δικαίου και Κοινωνιολογίας στα Πανεπιστήμια Χαϊδελβέργης και Μονάχου, καθώς επίσης στη Σορβόνη και στο Γέιλ. Το 1974 αναγορεύθηκε διδάκτορας της Σορβόνης στον τομέα Γραμμάτων και Ανθρωπιστικών Σπουδών.
Από το 1968 έως το 1985 δίδαξε κοινωνιολογία στη Σορβόνη. Όταν επέστρεψε στην Ελλάδα, ανέλαβε θέση καθηγητή κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και παράλληλα εργάστηκε ως ερευνητής στο Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Αθηνών και στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS) της Γαλλίας, ενώ άσκησε και τη δικηγορία. Διετέλεσε επίσης επιστημονικός διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών.
Στην πορεία του δίδαξε και σε άλλα σημαντικά πανεπιστήμια της Ελλάδας και του εξωτερικού, ανάμεσά τους το Columbia, το Princeton και το Πανεπιστήμιο Νέας Υόρκης.
Το έργο του για την ελληνική κοινωνία
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς υπήρξε πολυγραφότατος μελετητής της ελληνικής κοινωνίας και της ιστορικής της εξέλιξης. Ανάμεσα στα σημαντικότερα βιβλία του ξεχωρίζουν η «Ελληνική Τραγωδία: Από την Απελευθέρωση ως τους Συνταγματάρχες», η «Εξάρτηση και Αναπαραγωγή» και η «Κοινωνική Ανάπτυξη και Κράτος».
Ειδικά η «Εξάρτηση και Αναπαραγωγή» θεωρήθηκε σημαντική συμβολή στη μελέτη του κοινωνικού ρόλου των εκπαιδευτικών μηχανισμών στην Ελλάδα. Μέσα από τη δουλειά του προσπάθησε να εξηγήσει πώς διαμορφώθηκαν οι κοινωνικές και πολιτικές δομές της χώρας, αλλά και πώς η εκπαίδευση, το κράτος και οι κοινωνικοί μηχανισμοί συνέβαλαν στη διαμόρφωση της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας.
Η εκλογή στην Ακαδημία Αθηνών και η τελευταία του δημόσια τοποθέτηση
Το 2025 εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Κατά την υποδοχή του στο ίδρυμα, τον Οκτώβριο του 2025, μίλησε μεταξύ άλλων για τις κοινωνικές αλλαγές, τη δικτατορία, τον Μάη του ’68, τον νεοφιλελευθερισμό και τις σύγχρονες αντιφάσεις της ανάπτυξης. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη σύγκρουση ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη και στην προστασία του περιβάλλοντος.
Ήταν επίσης στενός φίλος του Έλληνα πολιτικού φιλόσοφου και κοινωνιολόγου Νίκου Πουλαντζά.
Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, η κηδεία του θα πραγματοποιηθεί αύριο Τετάρτη στο αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας Ευβοίας.
