Η 21η Αυγούστου φέρνει στο εορτολόγιο μορφές με πολύ διαφορετικές διαδρομές, αλλά κοινό σημείο αναφοράς τη χριστιανική παράδοση. Πρώτος στη σημερινή μνήμη είναι ο Άγιος Ιούδας ο Θαδδαίος ή Λεββαίος, ένας από τους Δώδεκα Αποστόλους.
Μαζί του τιμώνται η Αγία Βάσσα και τα τρία παιδιά της, ο Άγιος Αθανάσιος ο Πατελλάρος και η Οσία Μάρθα του Ντιβέεβο. Η ημέρα βρίσκεται ακόμη μέσα στη μεθέορτη περίοδο της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, με την Απόδοση να πλησιάζει στις 23 Αυγούστου.
Ο Απόστολος που έμεινε μακριά από τη σύγχυση με τον Ισκαριώτη
Ο Ιούδας ο Θαδδαίος ανήκει στον στενό κύκλο των Δώδεκα Αποστόλων του Χριστού και δεν πρέπει να συγχέεται με τον Ιούδα Ισκαριώτη.
Στα ευαγγελικά κείμενα συναντάται με περισσότερες από μία ονομασίες. Ο Ματθαίος και ο Μάρκος τον αναφέρουν ως Θαδδαίο, ενώ στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο και στις Πράξεις των Αποστόλων εμφανίζεται ως «Ιούδας Ιακώβου».
Στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο γίνεται επίσης σαφής διάκριση, καθώς αναφέρεται ως «Ιούδας, οὐχ ὁ Ἰσκαριώτης». Η διευκρίνιση είχε σημασία, αφού δύο μαθητές έφεραν το ίδιο όνομα, αλλά η θέση τους στην παράδοση ήταν εντελώς διαφορετική.
Η προσωνυμία Θαδδαίος χρησιμοποιήθηκε ακριβώς για να ξεχωρίζει από τον Ιούδα Ισκαριώτη, ενώ απαντά και η ονομασία Λεββαίος.
Στην εκκλησιαστική παράδοση υπάρχει συζήτηση για την ακριβή ταύτισή του με άλλα πρόσωπα της Καινής Διαθήκης, γι’ αυτό απαιτείται προσοχή όταν συνδέεται με τον Ιούδα τον Αδελφόθεο.
Σαφές παραμένει ότι ο Θαδδαίος συγκαταλέγεται στους Αποστόλους που ακολούθησαν τον Χριστό κατά τη δημόσια δράση Του και, μετά την Ανάσταση, έλαβαν την αποστολή να μεταφέρουν το Ευαγγέλιο πέρα από τα όρια της Ιουδαίας.
Η ερώτηση στον Μυστικό Δείπνο
Από τις ελάχιστες στιγμές όπου ο Ιούδας Θαδδαίος μιλά στα Ευαγγέλια, ξεχωρίζει η σκηνή του Μυστικού Δείπνου.
Όταν ο Χριστός μιλά στους μαθητές για τη φανέρωσή Του, ο Ιούδας τον ρωτά γιατί πρόκειται να φανερωθεί σε εκείνους και όχι στον κόσμο.
Αυτή η σύντομη παρέμβαση δίνει στον Χριστό την αφορμή να μιλήσει για τη σχέση ανάμεσα στην αγάπη, την τήρηση του λόγου Του και την παρουσία του Θεού στον άνθρωπο.
Παρότι σύντομο, το σημείο αυτό έχει μείνει ως μία από τις λίγες προσωπικές στιγμές του Αποστόλου που διασώθηκαν στο ευαγγελικό κείμενο.
Η αποστολή του μετά την Πεντηκοστή
Μετά την Ανάσταση και την Πεντηκοστή, η εκκλησιαστική παράδοση θέλει τον Ιούδα Θαδδαίο να εγκαταλείπει τα Ιεροσόλυμα και να ξεκινά ιεραποστολική δράση.
Σύμφωνα με την παράδοση, κήρυξε το Ευαγγέλιο σε περιοχές της Ανατολής και ίδρυσε ή ενίσχυσε χριστιανικές κοινότητες.
Όπως συνέβη και με πολλούς από τους πρώτους Αποστόλους, η δράση του προκάλεσε αντιδράσεις. Η παράδοση αναφέρει ότι τελικά υπέστη μαρτυρικό θάνατο, παραμένοντας έως το τέλος πιστός στο κήρυγμά του.
Η μορφή του απέκτησε ιδιαίτερη θέση στη χριστιανική παράδοση και στη Δύση έγινε ευρύτερα γνωστός ως Άγιος Ιούδας, ή Saint Jude.
Η Αγία Βάσσα και τα τρία παιδιά της
Η ιστορία της Αγίας Βάσσας έχει ξεχωριστή βαρύτητα, καθώς συνδέεται με το μαρτύριο της ίδιας και των παιδιών της κατά τους διωγμούς των χριστιανών.
Η Βάσσα ήταν παντρεμένη με ειδωλολάτρη ιερέα, όμως είχε ασπαστεί τον χριστιανισμό και ανέθρεψε στη νέα πίστη τους τρεις γιους της, Θεόγνιο, Αγάπιο και Πιστό.
Όταν ξέσπασε ο διωγμός, η οικογένεια βρέθηκε μπροστά στην απαίτηση να θυσιάσει στα είδωλα, κάτι που η Βάσσα και τα παιδιά της αρνήθηκαν.
Σύμφωνα με το Συναξάρι, οι τρεις γιοι της υπέστησαν βασανιστήρια και θανατώθηκαν μπροστά στη μητέρα τους.
Στόχος των διωκτών ήταν να λυγίσουν τη Βάσσα βλέποντας τον θάνατο των παιδιών της. Εκείνη όμως έμεινε σταθερή, οδηγήθηκε και η ίδια σε βασανιστήρια και τελικά θανατώθηκε.
Η Εκκλησία τιμά από κοινού τη μητέρα και τους τρεις γιους της, παρουσιάζοντας την περίπτωσή τους ως μία από τις πιο σκληρές αφηγήσεις οικογενειακού μαρτυρίου των πρώτων χριστιανικών αιώνων.
Ο Άγιος Αθανάσιος ο Πατελλάρος και η προσωνυμία «Καθήμενος»
Στις 21 Αυγούστου τιμάται και ο Άγιος Αθανάσιος ο Πατελλάρος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως.
Γεννήθηκε στην Κρήτη στα τέλη του 16ου αιώνα και ακολούθησε τον μοναχικό βίο, αποκτώντας σημαντική θεολογική και εκκλησιαστική παιδεία.
Σε μια ιδιαίτερα ταραγμένη περίοδο για το Οικουμενικό Πατριαρχείο ανέβηκε στον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης, όμως οι πολιτικές συνθήκες της εποχής τον ανάγκασαν να εγκαταλείψει επανειλημμένα το αξίωμα.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του συνδέθηκαν με τη σημερινή Ουκρανία, όπου κοιμήθηκε το 1654.
Η προσωνυμία «Καθήμενος» προέρχεται από ασυνήθιστη ταφική παράδοση. Μετά την κοίμησή του, το σώμα του τοποθετήθηκε σε καθιστή στάση, σύμφωνα με ιδιαίτερο μοναστικό και αρχιερατικό έθιμο.
Όταν αργότερα ανοίχθηκε ο τάφος, το λείψανό του βρέθηκε σε αυτή τη στάση και η παράδοση το συνέδεσε με την αφθαρσία του.
Έτσι διαμορφώθηκε το όνομα με το οποίο είναι γνωστός έως σήμερα.
Η Οσία Μάρθα του Ντιβέεβο
Στη σημερινή μνήμη περιλαμβάνεται και η Οσία Μάρθα του Ντιβέεβο, μια από τις γυναικείες ασκητικές μορφές που συνδέθηκαν με τη μεγάλη πνευματική παράδοση του Αγίου Σεραφείμ του Σαρώφ.
Η Μάρθα ακολούθησε από νεαρή ηλικία τον μοναχικό βίο και διακρίθηκε για την υπακοή, την αυστηρή άσκηση και την προσευχή της.
Η ζωή της συνδέθηκε στενά με τη γυναικεία μοναστική κοινότητα του Ντιβέεβο, η οποία εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά κέντρα της Ρωσικής Ορθοδοξίας.
Παρά τη σύντομη επίγεια ζωή της, η μνήμη της διατηρήθηκε ως παράδειγμα απόλυτης αφοσίωσης στον μοναχικό δρόμο.
Η μεθέορτη περίοδος της Κοιμήσεως της Θεοτόκου
Η 21η Αυγούστου εξακολουθεί να βρίσκεται μέσα στη μεθέορτη περίοδο της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Η μεγάλη εορτή του Δεκαπενταύγουστου ολοκληρώνεται λειτουργικά στις 23 Αυγούστου, με την Απόδοση της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ημέρα που στη λαϊκή παράδοση είναι ευρύτερα γνωστή ως τα Εννιάμερα της Παναγίας.
Μέχρι τότε, η υμνολογία της Εκκλησίας διατηρεί έντονο τον εορταστικό χαρακτήρα της Κοιμήσεως.
Ο Ιούδας ο Θαδδαίος έμεινε για αιώνες να ξεχωρίζει ακόμη και μέσα από το ίδιο του το όνομα, σε αντίθεση με τον Ισκαριώτη, με τον οποίο δεν πρέπει να συγχέεται. Η δική του πορεία κινείται από την κλήση στην αποστολή και από εκεί στο μαρτύριο.
Μαζί με την Αγία Βάσσα, που σύμφωνα με την παράδοση είδε τα παιδιά της να θανατώνονται χωρίς να εγκαταλείψει την πίστη της, η σημερινή ημέρα φέρνει στο προσκήνιο πρόσωπα που κρίθηκαν από τις επιλογές τους και όχι από το όνομά τους ή τη θέση τους.
Την ονομαστική τους γιορτή έχουν σήμερα όσοι φέρουν τα ονόματα:
Ιούδας
Ιουδήθ
