Η Δευτέρα 20 Ιουλίου 2026 είναι ημέρα αφιερωμένη στον Προφήτη Ηλία του Θεσβίτη, με το εορτολόγιο να σημειώνει και τα ονόματα όσων γιορτάζουν σήμερα. Στην ίδια ημερομηνία η Εκκλησία μνημονεύει επίσης τον Ηλία Α΄ Πατριάρχη Ιεροσολύμων.
Η εορτή συνδέεται με δύο διαφορετικές αλλά χαρακτηριστικές μορφές της εκκλησιαστικής παράδοσης: τον προφήτη της Παλαιάς Διαθήκης, που συνδέθηκε με τον ζήλο για τον έναν Θεό, και τον πατριάρχη των Ιεροσολύμων, που έμεινε γνωστός για τη στάση του απέναντι στις δογματικές πιέσεις της εποχής του.
Παρακάτω συγκεντρώνονται τα βασικά στοιχεία για τη σημερινή γιορτή, όπως παρουσιάζονται στο εορτολόγιο και στο εκκλησιαστικό κείμενο που συνοδεύει τη μνήμη του Προφήτη Ηλία.
Ποιοι γιορτάζουν στις 20 Ιουλίου
Σύμφωνα με το εορτολόγιο, σήμερα γιορτάζουν ο Ηλίας, ο Λιάκος, ο Λιάκουρας, ο Λίας, η Ηλιάνα, η Λιάνα, η Ηλιάννα και η Ήλια.
Ο Προφήτης Ηλίας ως μορφή της Παλαιάς Διαθήκης
Ο Προφήτης Ηλίας θεωρείται μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της Παλαιάς Διαθήκης. Το όνομά του, που σημαίνει «Ο Θεός μου είναι ο Γιαχβέ», συνδέεται με την αποστολή του ως υπερασπιστή της αληθινής πίστης.
Η δράση του τοποθετείται στον 9ο π.Χ. αιώνα, στο βόρειο βασίλειο του Ισραήλ, κατά τη βασιλεία του Αχαάβ και της Φοινίκισσας συζύγου του Ιεζάβελ. Καταγόταν από τη Θέσβη ή Θίσβη της περιοχής Γαλαάδ, στο σημερινό El-Ishtib της Ιορδανίας, και ήταν γιος του Σωβάκ της φυλής Ααρών.
Η παράδοση αναφέρει ότι ο πατέρας του είδε θεία οπτασία τη στιγμή της γέννησής του, με λευκοφορεμένους άνδρες να τον ονομάζουν Ηλία και να τον σπαργανώνουν με φωτιά, προαναγγέλλοντας τον ζήλο του για τον Θεό.
Η ζωή στην έρημο, η χήρα της Σαρεπτάς και το Κάρμηλο
Ο Ηλίας περιγράφεται ως ασκητική μορφή, με προβιά ζώων και ζώνη από δέρμα, σε μια εποχή που ο Αχαάβ και η Ιεζάβελ είχαν επιβάλει τη λατρεία του Βάαλ και της Αστάρτης στο Ισραήλ. Οι πιστοί του Γιαχβέ καταδιώκονταν, ενώ οι ειδωλολάτρες ιερείς απολάμβαναν βασιλική προστασία.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο προφήτης εμφανίστηκε μπροστά στον βασιλιά και προείπε ότι, εξαιτίας της ειδωλολατρίας, δεν θα έπεφτε βροχή ή δροσιά στο Ισραήλ για τριάμισι χρόνια.
Στη διάρκεια της ξηρασίας, ο Θεός τον έστειλε στον χείμαρρο Χοράθ, όπου κόρακες του έφερναν καθημερινά τροφή. Αργότερα βρέθηκε στη Σαρεπτά της Σιδώνας, όπου τον συντήρησε μια φτωχή χήρα, με το λάδι και το αλεύρι της να μην τελειώνουν με θαυμαστό τρόπο, όπως περιγράφεται στο Γ’ Βασιλειών 17, 14-16.
«Γιατί ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, λέει, το πιθάρι με το αλεύρι δεν θα αδειάσει και το λάδι στο δοχείο δεν θα λιγοστέψει, ως τη μέρα πού ο Κύριος θα στείλει βροχή».
Στο ίδιο βιβλίο καταγράφεται και το θαύμα της ανάστασης του γιου της χήρας, όταν ασθένησε βαριά και πέθανε.
Η πιο δραματική σύγκρουση του Ηλία με το βασιλικό ζεύγος κορυφώθηκε στο όρος Κάρμηλο, όπου βρέθηκε αντιμέτωπος με 450 ιερείς του Βάαλ. Εκεί έθεσε τη δημόσια δοκιμασία: όποιος Θεός έστελνε φωτιά από τον ουρανό για να κατακάψει τη θυσία, εκείνος θα ήταν ο αληθινός.
Οι ιερείς του Βάαλ προσεύχονταν επί ώρες χωρίς αποτέλεσμα, ενώ ο Ηλίας έχτισε βωμό με δώδεκα λίθους, περιέλουσε τρεις φορές το σφαγμένο βόδι με νερό και, μετά από σύντομη προσευχή, είδε φωτιά να κατεβαίνει από τον ουρανό και να κατακαίει τα πάντα. Ο λαός αναγνώρισε τότε τον αληθινό Θεό, ο Ηλίας διέταξε τη θανάτωση των ψευδοπροφητών και, στη συνέχεια, προσευχήθηκε επτά φορές πριν επιστρέψει η βροχή μετά από τρία χρόνια ξηρασίας.
Το Χωρήβ, η «φωνή αύρας λεπτής» και η αποστολή του Ελισαίου
Παρά τη νίκη του, ο προφήτης αναγκάστηκε να φύγει όταν η Ιεζάβελ απείλησε ξανά τη ζωή του. Καταβεβλημένος έφτασε στο όρος Χωρήβ, όπου ο Θεός τον ενίσχυσε όχι μέσα από τον δυνατό άνεμο, τον σεισμό ή τη φωτιά, αλλά με τη «φωνή αύρας λεπτής».
Εκεί του αποκαλύφθηκε επίσης ότι 7.000 Ισραηλίτες παρέμεναν πιστοί και του ανατέθηκε νέα αποστολή: να χρίσει τον Αζαήλ βασιλιά της Συρίας, τον Ιηού βασιλιά του Ισραήλ και τον Ελισαίο διάδοχό του.
Ο Ηλίας συνάντησε τον Ελισαίο την ώρα που όργωνε. Ρίχνοντας πάνω του τη μηλωτή του, τον κάλεσε στην προφητική διακονία, και ο Ελισαίος τον ακολούθησε πιστά ως μαθητής, συνεχίζοντας αργότερα τη δική του προφητική δράση.
Το τέλος της επίγειας ζωής του Ηλία περιγράφεται με μοναδικό τρόπο στην Παλαιά Διαθήκη: αναλήφθηκε εν σώματι στους ουρανούς με πύρινο άρμα, σύμφωνα με το Δ΄ Βασιλειών 2, 11. Κατά την ανάληψή του έριξε τη μηλωτή του στον Ελισαίο, μεταβιβάζοντάς του τη χάρη του προφητικού πνεύματος εις διπλούν.
Η θέση του Ηλία στη χριστιανική παράδοση
Στην Καινή Διαθήκη ο Ηλίας εμφανίζεται με τον Μωυσή κατά τη Μεταμόρφωση του Χριστού στο Όρος Θαβώρ, εκπροσωπώντας τους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης. Η παράδοση τον θεωρεί επίσης «δεύτερο Πρόδρομο» της παρουσίας του Χριστού, καθώς αναφέρει ότι θα επανέλθει πριν από τη Δευτέρα Παρουσία μαζί με τον Ενώχ για να κηρύξουν την αλήθεια, ενώ ο Ιωάννης ο Βαπτιστής θεωρείται ότι ήρθε «εν πνεύματι και δυνάμει Ηλιού».
Το κείμενο συνδέει τη μορφή του Ηλία με το ευρύτερο θεολογικό σχήμα της χριστιανικής αποκάλυψης: όσα φανερώνονταν στην εποχή του ως δικαιοσύνη, αγιότητα και πιστότητα, στον Χριστό αποκαλύπτονται ως η πλήρης αγάπη του Θεού προς τον άνθρωπο. Για τον λόγο αυτό, ο προφήτης παρουσιάζεται ως γέφυρα ανάμεσα στις δύο Διαθήκες.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Παλαιά Διαθήκη περιγράφεται ως θεμέλιο του χριστιανισμού, με την Εκκλησία να τη βλέπει ως προετοιμασία και την Καινή ως εκπλήρωση. Ο ζήλος του Ηλία, όπως σημειώνεται, δεν αναιρεί την αγάπη του Χριστού, αλλά εντάσσεται στην ίδια ιστορία σωτηρίας.
Ηλίας Α΄ Πατριάρχης Ιεροσολύμων
Η σημερινή μνήμη περιλαμβάνει και τον Ηλία Α΄ Πατριάρχη Ιεροσολύμων, μια αγωνιστική μορφή της Εκκλησίας κατά τον 5ο και 6ο αιώνα. Ήταν Άραβας στην καταγωγή, μαθήτευσε στην Αίγυπτο στις μονές των μεγάλων ασκητών και, λόγω των διωγμών των ορθοδόξων από τους μονοφυσίτες, κατέφυγε στην Παλαιστίνη, όπου συνδέθηκε πνευματικά με τον Μέγα Ευθύμιο.
Ανέβηκε στον πατριαρχικό θρόνο των Ιεροσολύμων το 494 και στήριξε με συνέπεια τη Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο. Όταν ο αυτοκράτορας Αναστάσιος Α΄, που έγερνε προς τον Μονοφυσιτισμό, επιχείρησε να τον αναγκάσει να την αναθεματίσει, ο Ηλίας αρνήθηκε, με αποτέλεσμα να καθαιρεθεί και να εξοριστεί στην Εϋλάτ της Ερυθράς Θάλασσας.
Παρέμεινε στην εξορία για αρκετά χρόνια, προσευχόμενος για την Εκκλησία, και εκοιμήθη ειρηνικά το 518 σε ηλικία 88 ετών. Θεωρείται «στύλος της Ορθοδοξίας» για την Παλαιστίνη, καθώς μαζί με τον όσιο Σάββα τον Ηγιασμένο απέτρεψε την επικράτηση του Μονοφυσιτισμού στα Ιεροσόλυμα και διατήρησε το πατριαρχείο πιστό στη διδασκαλία των δύο φύσεων του Χριστού.
Άγιοι που μνημονεύονται επίσης σήμερα
Εκτός από τον Προφήτη Ηλία και τον Ηλία Α΄ Πατριάρχη Ιεροσολύμων, τιμάται επίσης η μνήμη του Φλαβιανού Β΄ πατριάρχη Αντιοχείας, του οσίου Αβραάμ του Γκάλιτς, της μάρτυρος Σαλώμης των Ιεροσολύμων, του πρωθιερέως Αλεξίου Μεντβέντκωφ του Ούγκιν, του ιερέως Δημητρίου Κλέπιν, της μοναχής Μαρίας Σκομπτσώφ, του Γεωργίου Σκομπτσώφ και του Ηλία Φονταμίνσκυ.
