Η ανθρωπιστική ιατρική αναδεικνύει τη σημασία της σύνδεσης της υγείας με κοινωνικά και πολιτισμικά φαινόμενα, κάτι που έχει γίνει πιο επιτακτικό από ποτέ λόγω των πρόσφατων κρίσεων. Η πανδημία Covid-19, οι φυσικές καταστροφές και οι ανθρωπιστικές κρίσεις έχουν καταστήσει σαφές ότι η υγεία δεν μπορεί να νοηθεί αποκλειστικά ως βιολογικό ή κλινικό φαινόμενο. Αντίθετα, η ασθένεια και η φροντίδα είναι βαθιά ριζωμένες σε κοινωνικές και πολιτισμικές δομές.
Η ίδρυση του Ερευνητικού Ινστιτούτου «Ανθρωπιστική Ιατρική – Διαχείριση Καταστροφών» του ΕΚΠΑ, σε συνεργασία με το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Ιατρική των Καταστροφών και Διαχείριση Κρίσεων Υγείας», αποτελεί μια καινοτόμο πρωτοβουλία που στοχεύει στη σύνδεση της επιστημονικής γνώσης με τις πραγματικές ανάγκες των κοινοτήτων που πλήττονται από κρίσεις. Η ανθρωπιστική ιατρική αναγνωρίζει ότι οι καταστροφές δεν παράγουν μόνο τραύματα αλλά και κοινωνική αποδιοργάνωση και ανισότητες στην πρόσβαση στην περίθαλψη.
Μια πρόσφατη συζήτηση που διοργανώθηκε από το Ερευνητικό Ινστιτούτο και το Cyclades Preservation Fund εστίασε στις προκλήσεις και τις ευκαιρίες για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των κοινοτήτων. Οι συμμετέχοντες αναγνώρισαν ότι η υγεία και η φροντίδα είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την πολιτισμική ταυτότητα και τις κοινωνικές ανισότητες.
Η Παγκόσμια Έκθεση Αξιολόγησης Κινδύνου Καταστροφών για το 2025, με τίτλο «Η ανθεκτικότητα αποδίδει», τονίζει τη σημασία της ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των κοινοτήτων στη διαχείριση κρίσεων. Η ανάπτυξη ανθεκτικών κοινοτήτων είναι πλέον αναγκαία προϋπόθεση για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών, αν και η κοινωνία μας φαίνεται να έχει μείνει πίσω σε αυτό το πεδίο.
Η ανθρωπιστική ιατρική δεν περιορίζεται μόνο στην παροχή επείγουσας περίθαλψης, αλλά εξελίσσεται σε μια πρακτική κοινωνικής αλληλεγγύης. Οι ανθρωπιστικές παρεμβάσεις είναι κρίσιμες σε περιβάλλοντα όπου οι κοινωνικοί δεσμοί έχουν διαρραγεί, όπως σε προσφυγικούς καταυλισμούς και περιοχές φυσικών καταστροφών. Σε αυτές τις συνθήκες, η ιατρική φροντίδα λειτουργεί ως πράξη θεραπείας και διαδικασία κοινωνικής ανασυγκρότησης.
Το Ερευνητικό Ινστιτούτο αξιοποιεί τη μακρόχρονη ακαδημαϊκή δράση του και εστιάζει στην εκπαίδευση και τη διεξαγωγή διεπιστημονικής έρευνας για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των κοινοτήτων. Η ανθρωπιστική ιατρική μπορεί να θεωρηθεί ως μια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού της βιοπολιτικής, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους από τον έλεγχο στην προστασία και συμβάλλοντας στην ανασυγκρότηση του κοινωνικού κεφαλαίου.
