Οι λογαριασμοί και η μόνιμη αγωνία για το αν «βγαίνει» ο μήνας δεν πιέζουν μόνο το πορτοφόλι. Σύμφωνα με νέα μελέτη που παρακολούθησε ανθρώπους για δεκαετίες, η οικονομική δυσχέρεια φαίνεται να αφήνει αποτύπωμα και στη γνωστική λειτουργία.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι το χαμηλό εισόδημα και η επαναλαμβανόμενη αδυναμία κάλυψης βασικών οικονομικών υποχρεώσεων συνδέονται με χειρότερες επιδόσεις στη μέση ηλικία και με μεγαλύτερη εγκεφαλική ατροφία αργότερα στη ζωή.
Την ανάλυση παρουσιάζει ο Jacques Wels, κύριος ερευνητής στη Μονάδα Δια Βίου Υγείας και Γήρανσης του University College London (UCL) και ερευνητής της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο Innovation in Aging, σε άρθρο του στο The Conversation.
Πώς στηρίχθηκε η έρευνα
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δεδομένα από τη βρετανική μελέτη γεννήσεων του 1946, μία από τις μακροβιότερες μελέτες παρακολούθησης πληθυσμού στον κόσμο. Ο ίδιος ο Wels υπενθυμίζει ότι οι ρίζες της ανάγονται στις οικονομικές ανησυχίες της δεκαετίας του 1930, όταν η Μεγάλη Ύφεση έκανε πολλές οικογένειες να ανησυχούν για τα οικονομικά τους και το κόστος ανατροφής των παιδιών.
Στην ανάλυση συμμετείχαν 2.759 άτομα. Το οικογενειακό τους εισόδημα καταγράφηκε στις ηλικίες των 26, 43 και 53 ετών, ενώ ως επίμονα χαμηλό ορίστηκε η κατάταξη στο χαμηλότερο 20% του δείγματος σε τουλάχιστον δύο από αυτές τις ηλικίες. Οι συμμετέχοντες ρωτήθηκαν επίσης αν δυσκολεύονταν να τα βγάλουν πέρα ή να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους σε διαφορετικές χρονικές στιγμές μεταξύ 36 και 53 ετών. Περίπου ένας στους έξι είχε επίμονα χαμηλό εισόδημα, ενώ ένας στους οκτώ αντιμετώπιζε επαναλαμβανόμενη οικονομική δυσχέρεια.
Τι έδειξαν τα τεστ μνήμης και οι σαρώσεις εγκεφάλου
Στα 53 τους χρόνια, οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε τεστ λεκτικής μνήμης και ταχύτητας επεξεργασίας πληροφοριών. Όσοι είχαν βιώσει περισσότερες οικονομικές δυσκολίες εμφάνισαν χαμηλότερες επιδόσεις, ακόμη και μετά τον υπολογισμό του μορφωτικού επιπέδου, των γνωστικών ικανοτήτων στην παιδική ηλικία και των κοινωνικοοικονομικών συνθηκών στις οποίες είχαν μεγαλώσει.
Σε μικρότερη ομάδα συμμετεχόντων έγιναν και απεικονιστικές εξετάσεις εγκεφάλου στις ηλικίες 69 έως 71 ετών. Και εκεί το μοτίβο παρέμεινε παρόμοιο: το επίμονα χαμηλό εισόδημα συνδέθηκε με μεγαλύτερη εγκεφαλική συρρίκνωση, δείκτη που σχετίζεται με φτωχότερη εγκεφαλική υγεία.
Η συσχέτιση φάνηκε εντονότερη στους άνδρες, σε όσους είχαν μεγαλώσει σε μειονεκτικό περιβάλλον και σε άτομα με αυξημένη γενετική προδιάθεση για νόσο Αλτσχάιμερ.
«Για τους άνδρες αυτής της γενιάς – που γεννήθηκαν το 1946, όταν κυριαρχούσε το πρότυπο του άνδρα ως βασικού οικονομικού υποστηρικτή της οικογένειας – η πίεση να εξασφαλίζουν το εισόδημα του νοικοκυριού πιθανότατα έκανε το οικονομικό στρες ακόμη πιο έντονο», εξηγεί ο ερευνητής.
Οι ίδιοι οι ερευνητές πάντως σημειώνουν ότι τα συγκεκριμένα ευρήματα βασίστηκαν σε μικρότερες υποομάδες και χρειάζονται περαιτέρω επιβεβαίωση.
Γιατί το οικονομικό στρες μπορεί να βαραίνει τον εγκέφαλο
Μία πιθανή εξήγηση είναι το χρόνιο στρες. Η μακροχρόνια ενεργοποίηση των μηχανισμών του στρες μπορεί να αυξήσει τη φλεγμονή και να επιταχύνει διεργασίες που συνδέονται με τη γήρανση του εγκεφάλου.
Υπάρχει όμως και μια πιο απλή διάσταση: η διαρκής ανησυχία για τα χρήματα καταναλώνει νοητική ενέργεια. Οι συνεχείς υπολογισμοί για λογαριασμούς, χρέη και καθημερινές ανάγκες δημιουργούν ένα επίμονο γνωστικό φορτίο, αφήνοντας λιγότερους πόρους διαθέσιμους για τη μνήμη, τη συγκέντρωση και τη λήψη αποφάσεων.
Ο Wels ξεκαθαρίζει επίσης ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει σχέση αιτίου-αποτελέσματος και ότι τα αποτελέσματα, επειδή προέρχονται από μία μόνο γενιά Βρετανών ενηλίκων, ίσως να μην ισχύουν αυτούσια για άλλους πληθυσμούς ή χώρες. Ωστόσο, τονίζει πως η μακροχρόνια παρακολούθηση των ίδιων ανθρώπων προσφέρει πιο αξιόπιστη εικόνα από έρευνες που καταγράφουν μόνο μία χρονική στιγμή.
Στο τέλος, ο ερευνητής υπογραμμίζει ότι η οικονομική δυσχέρεια αναγνωρίζεται πλέον μαζί με την απώλεια ακοής, το κάπνισμα και τη σωματική αδράνεια ως παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει τον κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης στη μεγαλύτερη ηλικία. Η μείωση της χρόνιας οικονομικής πίεσης στους ενήλικες εργάσιμης ηλικίας, σημειώνει, θα μπορούσε να συμβάλει στην προστασία της υγείας του εγκεφάλου και ενδεχομένως να περιορίσει τα περιστατικά άνοιας στο μέλλον.
