Μια νέα αμερικανική μελέτη βάζει στο μικροσκόπιο μια καθημερινή συνήθεια που πολλοί θεωρούν ακίνδυνη: τις πολλές ώρες μπροστά στην τηλεόραση στη μέση ηλικία. Σύμφωνα με τα ευρήματά της, όσοι έβλεπαν τηλεόραση πολύ συχνά στα 50 τους εμφάνιζαν, χρόνια αργότερα, μετρήσιμες διαφορές στη δομή του εγκεφάλου.
Η έρευνα δεν μιλά για άμεση αιτιότητα. Δείχνει όμως ότι ο τρόπος με τον οποίο περνά κανείς τον ελεύθερο χρόνο του όταν είναι μεσήλικας μπορεί να έχει συνέπειες που φαίνονται πολύ αργότερα.
Το στοιχείο που ξεχωρίζει είναι ότι δεν φαίνεται να έχει σημασία μόνο το πόσο χρόνο κάποιος κάθεται, αλλά και το τι κάνει μέσα σε αυτόν τον χρόνο. Αυτό είναι το κεντρικό συμπέρασμα μιας 20ετούς παρακολούθησης που εξετάζει πώς η παθητική τηλεθέαση συνδέεται με την υγεία του εγκεφάλου.
Τι κατέγραψε η 20ετής αμερικανική έρευνα
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από περίπου 1.700 ενήλικες που συμμετείχαν στη μακροχρόνια μελέτη «Atherosclerosis Risk in Communities». Οι συμμετέχοντες ήταν κατά μέσο όρο 53 ετών όταν μπήκαν στην έρευνα, μεταξύ 1987 και 1989.
Στο ξεκίνημα της μελέτης κλήθηκαν να δηλώσουν πόσο συχνά παρακολουθούσαν τηλεόραση στον ελεύθερο χρόνο τους, επιλέγοντας απαντήσεις από «ποτέ ή σπάνια» έως «πολύ συχνά». Παράλληλα, ανέφεραν και πόσο χρόνο από την εργάσιμη ημέρα τους περνούσαν καθισμένοι.
Περισσότερα από 20 χρόνια αργότερα, οι ίδιοι άνθρωποι υποβλήθηκαν σε μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου. Στη συνέχεια, οι επιστήμονες συνέκριναν τις παλιές τηλεοπτικές τους συνήθειες με τη δομή του εγκεφάλου τους σε μεταγενέστερη ηλικία.
Οι αλλαγές που εντόπισαν οι επιστήμονες
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι τακτικοί τηλεθεατές είχαν μικρότερο όγκο σε διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου. Οι περιοχές αυτές σχετίζονται με τη μνήμη, την πρώιμη εμφάνιση της νόσου Αλτσχάιμερ, τους μετωπιαίους λοβούς, που εμπλέκονται στον προγραμματισμό, την κρίση και τη λήψη αποφάσεων, αλλά και τους ινιακούς λοβούς, οι οποίοι είναι απαραίτητοι για την οπτική επεξεργασία.
Παράλληλα, εμφάνιζαν υψηλότερα επίπεδα υπερεντάσεων λευκής ουσίας. Αυτές οι ανωμαλίες, που φαίνονται στις μαγνητικές τομογραφίες, συνδέονται συχνά με βλάβη στα μικρά αιμοφόρα αγγεία του εγκεφάλου και έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας.
Οι συσχετίσεις παρέμειναν ακόμη και όταν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη παράγοντες όπως η σωματική δραστηριότητα, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ, ο διαβήτης και ο δείκτης μάζας σώματος.
«Τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι το πρόβλημα μπορεί να μην είναι απλώς ο χρόνος που οι άνθρωποι περνούν καθισμένοι, αλλά το τι κάνουν ενώ κάθονται».
Τη φράση αυτή ανέφερε ο David Raichlen, καθηγητής βιολογικών επιστημών και ανθρωπολογίας στο USC Dornsife College of Letters, Arts and Sciences και κύριος συγγραφέας της μελέτης.
Γιατί η καθιστική εργασία δεν έδωσε το ίδιο αποτέλεσμα
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της έρευνας ήταν ότι η καθιστική στάση από μόνη της δεν εξήγησε τα ευρήματα. Όσοι περνούσαν μεγάλο μέρος της εργάσιμης ημέρας τους καθισμένοι είχαν μεγαλύτερο όγκο στον μετωπιαίο και τον ινιακό λοβό, καθώς και λιγότερες ανωμαλίες στη λευκή ουσία.
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι πολλά καθιστικά επαγγέλματα απαιτούν συγκέντρωση, επίλυση προβλημάτων, κοινωνική αλληλεπίδραση και λήψη αποφάσεων. Αυτές οι δραστηριότητες ενδέχεται να ενεργοποιούν τον εγκέφαλο με τρόπο διαφορετικό από την παθητική παρακολούθηση τηλεόρασης.
Γι’ αυτό και δεν φαίνεται να επηρεάζουν όλες οι καθιστικές δραστηριότητες τον εγκέφαλο με τον ίδιο τρόπο. Το διάβασμα, η εργασία, η επίλυση παζλ ή η εκμάθηση μιας νέας δεξιότητας μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικές επιπτώσεις από το να περνά κανείς αρκετές ώρες βλέποντας τηλεόραση χωρίς ενεργή συμμετοχή.
Το σήμα ήταν εντονότερο στους άνδρες
Όταν η ανάλυση έγινε ξεχωριστά ανά φύλο, οι περισσότερες διαφορές εντοπίστηκαν στον ανδρικό εγκέφαλο. Το εύρημα αυτό, σύμφωνα με τους επιστήμονες, χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση για να φανεί αν οι άνδρες είναι πιο ευάλωτοι στην παθητική καθιστική συμπεριφορά ή αν παίζουν ρόλο άλλοι βιολογικοί και συμπεριφορικοί παράγοντες.
Η ίδια η μελέτη, πάντως, έχει σαφή όρια. Οι συμμετέχοντες κατέγραψαν μόνοι τους τις τηλεοπτικές τους συνήθειες, κάτι που σημαίνει ότι τα στοιχεία μπορεί να μην αποτυπώνουν απόλυτα τον πραγματικό χρόνο μπροστά στην οθόνη. Επιπλέον, δεν υπήρχαν εγκεφαλικές απεικονίσεις στην αρχή της έρευνας, άρα δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι ορισμένες διαφορές υπήρχαν ήδη.
Ο David Raichlen είπε επίσης ότι τα ευρήματα θα μπορούσαν, τελικά, να βοηθήσουν σε πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις δημόσιας υγείας. Ο κύριος συγγραφέας της μελέτης, Natan Feter, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο USC Dornsife, τόνισε ότι ίσως οι ειδικοί πρέπει να επεκτείνουν τη συμβουλή «μην κάθεστε πολύ» και να συμπεριλάβουν και το είδος των δραστηριοτήτων που επιλέγει κάποιος όταν κάθεται.
Η μελέτη δεν υποστηρίζει ότι η περιστασιακή τηλεθέαση είναι επιβλαβής. Ωστόσο, προσθέτει ένα ακόμη στοιχείο στη συζήτηση για το πώς οι επιλογές στη μέση ηλικία μπορεί να αποτυπωθούν στην υγεία του εγκεφάλου πολλά χρόνια αργότερα.
