Το γνώριμο «κρακ» στα δάχτυλα είναι από εκείνες τις συνήθειες που πολλοί κάνουν σχεδόν μηχανικά και άλλοι αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη. Η πιο συνηθισμένη απορία είναι απλή: πρόκειται για ένα αθώο ηχητικό φαινόμενο ή για κάτι που με τον χρόνο φθείρει τις αρθρώσεις;
Στο κέντρο αυτής της συζήτησης βρίσκεται και μια χαρακτηριστική ιστορία από τη Βρετανία. Ο Ντόναλντ Άνγκερ μεγάλωσε ακούγοντας ότι το επίμονο κρακ θα του προκαλούσε αρθρίτιδα, όμως αποφάσισε να δοκιμάσει το αντίθετο στην πράξη.
Το θέμα έχει σημασία τώρα γιατί η συνήθεια παραμένει ιδιαίτερα διαδεδομένη: σύμφωνα με τις μελέτες, περίπου 20%-50% των ανθρώπων συνηθίζουν να «σπάνε» τις αρθρώσεις τους. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν αφορά μόνο μια συνήθεια, αλλά και το αν η επιστημονική εικόνα δικαιώνει ή διαψεύδει τον μύθο γύρω από αυτήν.
Η περίπτωση του Ντόναλντ Άνγκερ
Ο Άνγκερ έκανε κρακ στις αρθρώσεις του αριστερού χεριού του τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα επί 50 χρόνια, αφήνοντας το δεξί χέρι του ανέγγιχτο. Με αυτόν τον τρόπο ήθελε να απαντήσει σε όσα άκουγε από τη μητέρα του, τις θείες του και αργότερα την πεθερά του, ότι η συνήθεια αυτή οδηγεί σε αρθρίτιδα.
Το 1998, σε ηλικία 72 ετών, υποβλήθηκε σε ακτινογραφίες και στα δύο χέρια. Το αποτέλεσμα ήταν ότι δεν υπήρχε αρθρίτιδα σε κανένα από τα δύο και δεν φαινόταν καμία διαφορά μεταξύ τους. Το δείγμα, βέβαια, ήταν ένας και μόνο άνθρωπος, άρα η προσωπική του εμπειρία δεν αρκεί από μόνη της για γενικά συμπεράσματα.
Γιατί ακούγεται το χαρακτηριστικό «κρακ»
Ο ήχος στις αρθρώσεις εξηγείται από ένα απλό φυσιολογικό φαινόμενο. Οι αρθρώσεις, εκεί όπου συναντώνται δύο οστά, περιβάλλονται από αρθρικό υγρό που λειτουργεί ως λιπαντικό. Όταν τεντώνουμε, τραβάμε ή λυγίζουμε την άρθρωση, ο εσωτερικός χώρος αυξάνεται προσωρινά και η πίεση του αρθρικού υγρού μειώνεται, με αποτέλεσμα τα διαλυμένα αέρια να σχηματίζουν φυσαλίδες.
Ο ήχος παράγεται τη στιγμή που αυτές οι φυσαλίδες σπάνε. Μπορεί μάλιστα να φτάσει έως και τα 83 ντεσιμπέλ, περίπου όσο ο θόρυβος ενός διερχόμενου φορτηγού. Παρ’ όλα αυτά, οι ειδικοί τον περιγράφουν ως φυσιολογική διαδικασία και όχι ως ένδειξη από μόνη της για βλάβη.
Τι δείχνουν οι έρευνες για αρθρίτιδα και βλάβες
Για τους περισσότερους ανθρώπους, το κρακ των αρθρώσεων θεωρείται ακίνδυνο. Η βασική ανησυχία ήταν πάντα αν μπορεί να προκαλέσει οστεοαρθρίτιδα, τη συχνότερη μορφή αρθρίτιδας που συνδέεται με τη φθορά του χόνδρου στις αρθρώσεις.
Οι επιστημονικές μελέτες όμως δεν επιβεβαιώνουν αυτή τη σύνδεση. Έρευνα του 1975 σε 28 ηλικιωμένους δεν βρήκε υψηλότερα ποσοστά εκφυλιστικής αρθρίτιδας σε όσους έκαναν συστηματικά κρακ στις αρθρώσεις τους. Ακόμη μεγαλύτερη μελέτη, σε 215 ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα και με σύγκριση του ιστορικού τους με άτομα χωρίς την πάθηση, κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα: ούτε η συχνότητα ούτε η διάρκεια της συνήθειας αυξάνουν τον κίνδυνο οστεοαρθρίτιδας.
Δεν φαίνεται επίσης να προκαλεί μόνιμο πρήξιμο, παραμόρφωση ή χαλαρούς τένοντες. Μια παλαιότερη μελέτη είχε συνδέσει το κρακ με πιο αδύναμη λαβή και περισσότερο πρήξιμο στα χέρια, όμως μεταγενέστερη έρευνα το 2017 δεν βρήκε καμία σχέση ανάμεσα στη συνήθεια και στη δύναμη της λαβής.
Υπάρχουν πάντως σπάνιες περιπτώσεις τραυματισμών, όταν κάποιος ασκεί υπερβολική δύναμη και προκαλεί διάστρεμμα ή ακόμη και εξάρθρωση. Γι’ αυτό το βίαιο τράβηγμα των δαχτύλων δεν συνιστάται.
Ο αυχένας είναι διαφορετική υπόθεση
Η εικόνα αλλάζει όταν η συζήτηση φτάνει στον αυχένα και την πλάτη. Εκεί υπάρχουν ο νωτιαίος μυελός και σημαντικές αρτηρίες που μεταφέρουν αίμα προς τον εγκέφαλο, οπότε η υπερβολική ή λανθασμένη πίεση μπορεί να προκαλέσει σοβαρούς τραυματισμούς, ζάλη ή μουδιάσματα στα άκρα.
Οι ειδικοί δεν συνιστούν το βίαιο «σπάσιμο» του αυχένα, ακόμη κι όταν αυτό επιχειρείται στο πλαίσιο χειρισμών από επαγγελματίες. Σε αυτή την περίπτωση, ο κίνδυνος είναι σαφώς μεγαλύτερος από ό,τι στα δάχτυλα.
Γιατί κάποιοι επιμένουν στη συνήθεια
Σε αρκετούς ανθρώπους το κρακ δίνει μια προσωρινή αίσθηση ανακούφισης και περισσότερης κινητικότητας, επειδή η άρθρωση διατείνεται και κινείται σε μεγαλύτερο εύρος. Έχει επίσης διατυπωθεί η θεωρία ότι διεγείρει νευρικές απολήξεις, χαλαρώνει τους γύρω μυς και μειώνει τον πόνο, όμως αυτό δεν έχει αποδειχθεί οριστικά.
Αν κάποιος θέλει να περιορίσει τη συνήθεια, μπορεί πρώτα να παρατηρήσει πότε εμφανίζεται πιο συχνά, για παράδειγμα σε περιόδους άγχους ή πλήξης, και να απασχολεί τα χέρια του με μια μπάλα στρες ή κάποιο αντικείμενο απασχόλησης.
Συνολικά, το συνηθισμένο κρακ των αρθρώσεων δεν φαίνεται να προκαλεί αρθρίτιδα ή μόνιμη βλάβη. Το μόνο που μπορεί να ενοχλήσει περισσότερο στην καθημερινότητα είναι, όπως λένε οι ειδικοί, ο ήχος του για όσους βρίσκονται γύρω μας.
