Η Κυριακή 23 Αυγούστου περνά στο εορτολόγιο χωρίς κάποια γνωστή γιορτή, όμως η ημέρα συνδέεται με σημαντικές εκκλησιαστικές μνήμες και με την Παναγία την Προυσιώτισσα. Σήμερα η Εκκλησία τιμά την απόδοση της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, τη μνήμη των Ιερομαρτύρων Ειρηναίου επισκόπου Σιρμίου και Ειρηναίου επισκόπου Λυώνος, καθώς και τη Σύναξη της Παναγίας της Μαλαματένιας στην Τήνο.
Στο προσκήνιο βρίσκεται και η Παναγία της Προυσού, μια εικόνα που έχει συνδεθεί όσο λίγες με τη θρησκευτική παράδοση της Ευρυτανίας. Η ιστορία της Μονής Προυσού και της θαυματουργής εικόνας της Προυσιώτισσας διαβάζεται κάθε χρόνο ως υπενθύμιση της ιδιαίτερης θέσης που κατέχει στο τοπικό και εκκλησιαστικό ημερολόγιο.
Η Μονή Προυσού και η εικόνα της Προυσιώτισσας
Στις ελατοσκέπαστες κορυφές της νοτιοδυτικής Ευρυτανίας, ανάμεσα σε απόκρημνους γκρι βράχους, βρίσκεται η ιερά μονή του Προύσου. Πρόκειται για σταυροπηγιακό και ιστορικό μοναστήρι με τριώροφα κτίρια, ενώ στο σπήλαιο που έχει λαξευτεί ανάμεσά τους στεγάζεται ο παλαιός ναός της μονής. Εκεί φυλάσσεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, η οποία τιμάται με εκκλησιαστική και βυζαντινή μεγαλοπρέπεια στις 22 και 23 Αυγούστου.
Η παράδοση αναφέρει ότι η εικόνα είναι έργο του Ευαγγελιστή Λουκά και πως μεταφέρθηκε από την Προύσα της Μικράς Ασίας, σύμφωνα με το χειρόγραφο 3 του κώδικα της Ιεράς Μονής Προυσιωτίσσης. Κατά τα χρόνια της εικονομαχίας, το 829 μ.Χ., ένας ευγενής νέος την έφερε από την Προύσα επί βασιλέως Θεοφίλου. Στην Καλλίπολη της Θράκης τη χάθηκε, για να αποκαλυφθεί θαυματουργικά σε ένα τσοπανόπουλο μέσα σε στήλη φωτός, σαν πυρσός, γεγονός που της χάρισε και την επωνυμία Πυρσός.
Το αφιέρωμα του Καραϊσκάκη. Ο ίδιος νέος, που είχε εγκατασταθεί στην Πάτρα, θέλησε να την πάρει όταν έμαθε τι είχε συμβεί. Η εικόνα όμως, σύμφωνα με την παράδοση, επέστρεψε ξανά στο άγριο τοπίο της Ευρυτανίας και αποκαλύφθηκε στους ντόπιους βοσκούς τη νύχτα από 22 προς 23 Αυγούστου. Τότε ο νέος και ένας υπηρέτης του πήγαν εκεί, έγιναν μοναχοί και πήραν τα ονόματα Διονύσιος και Τιμόθεος.
Η εικόνα της Παναγίας είναι τύπου Οδηγήτριας και φέρει αργυροεπίχρυση ένδυση, δώρο του στρατηγού Γεωργίου Καραϊσκάκη, ο οποίος φιλοξενήθηκε στη μονή την περίοδο της επανάστασης του 1821 μ.Χ. Την ένδυση κατασκεύασε το 1824 μ.Χ. ο χρυσοχόος Γεωργίος Καρανίκας, όπως αναγράφεται και στην επιγραφή που βρίσκεται πάνω από τον δεξιό ώμο της Παναγίας:
«Η Παντάνασσα. Δι εξόδων του γενναιοτάτου στρατηγού Γεωργίου Καραϊσκάκη, χειρί Γεωργίου Καρανίκα, 1824».
Στο ιστορικό της μονής αναφέρεται ότι κατά την τουρκοκρατία καταστράφηκε πολλές φορές. Η τελευταία μεγάλη καταστροφή έγινε το 1944 από τους Γερμανούς, όταν τα κτίρια μετατράπηκαν σε ερείπια. Αξιωματικός προσπάθησε τότε να κάψει και την εκκλησία, όμως, όπως περιγράφεται, όλες οι απόπειρες απέτυχαν. Εκείνος τελικά τιμωρήθηκε από μια αόρατη δύναμη, έπεσε με ορμή στο πλακόστρωτο και τραυματίστηκε τόσο ώστε οι στρατιώτες να τον μεταφέρουν με ζώο στο Αγρίνιο. Ο ναός έμεινε αβλαβής.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, μέσα στον εμφύλιο, οι κάτοικοι της Ευρυτανίας και της ορεινής Ναυπακτίας εγκατέλειψαν τα χωριά τους και βρήκαν καταφύγιο σε άλλα μέρη της Ελλάδας. Μαζί τους μεταφέρθηκε και η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, την οποία οι μοναχοί του Προύσου έστειλαν στην ακρόπολη της Ναυπάκτου. Το μοναστήρι έμεινε τότε εντελώς έρημο.
Η μοναχή στο εκκλησάκι. Όταν αργότερα η ενάτη μεραρχία ανέλαβε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στην Ευρυτανία, ορισμένα τμήματα πέρασαν από τον Προυσό. Κάποιοι αξιωματικοί και στρατιώτες μπήκαν στο σκοτεινό εκκλησάκι της σπηλιάς για να προσκυνήσουν και βρέθηκαν μπροστά σε ένα παράξενο θέαμα: μπροστά στο τέμπλο, αριστερά της ωραίας πύλης, υπήρχε αναμμένο καντήλι και μια καλόγρια γονατιστή. Εκείνη τους είπε:
«Παιδιά μου, ζω εδώ μοναχή μου δυόμισι τώρα χρόνια. Για τη δική μου ζωή δεν χρειάζονται φαγητό και ψωμί. Μου αρκεί ότι έχω το καντήλι μου αναμμένο».
Οι στρατιώτες αρχικά δεν έδωσαν σημασία στα λόγια της, όμως αργότερα, όταν τα θυμήθηκαν, κατάλαβαν πως κάτι ασυνήθιστο είχε συμβεί. Περνώντας από τη Ναύπακτο, ζήτησαν άδεια να επισκεφθούν τον μητροπολίτη. Ο επίσκοπος Ναυπακτίας και Ευρυτανίας Χριστόφορος τούς εξήγησε ότι ο ναός που είχαν δει ανήκε στην έρημη τότε ιερά μονή Προυσιώτισσας και πως η εικόνα βρισκόταν ήδη πάνω από δύο χρόνια στο παρεκκλήσι του αγίου Διονυσίου, στη μητρόπολη. Τους κάλεσε μάλιστα να πάνε να την προσκυνήσουν.
Όταν το έκαναν, λέγεται πως βρήκαν αμέσως την απάντηση στην απορία τους: στην εικόνα της Θεομήτορος αναγνώρισαν τη μοναχή που είχαν συναντήσει στο σπηλαιώδες εκκλησάκι ψηλά στον Προυσό.
Εκτός από τα εκκλησιαστικά δεδομένα της ημέρας, το ημερολόγιο της Κυριακής 23 Αυγούστου δίνει και τα βασικά στοιχεία του ήλιου και της σελήνης: ανατολή στις 06:47, δύση στις 20:08, διάρκεια ημέρας 13 ώρες και 21 λεπτά, με τη σελήνη να βρίσκεται στις 10,3 ημέρες.
