Αν, πηγαίνοντας στον γιατρό για προβλήματα μνήμης, η «συνταγή» που ακούγατε δεν ήταν φάρμακο αλλά περισσότερες κοινωνικές επαφές, δεν θα επρόκειτο για σενάριο επιστημονικής φαντασίας. Η ιδέα της κοινωνικής συνταγογράφησης μπαίνει πλέον σοβαρά στη συζήτηση, καθώς νέα μελέτη τη συνδέει με καλύτερη γνωστική υγεία στην τρίτη ηλικία.
Το βασικό εύρημα είναι απλό αλλά σημαντικό: όσο πιο ενεργή παραμένει η κοινωνική ζωή των ηλικιωμένων, τόσο πιο αργή φαίνεται να είναι η γήρανση του εγκεφάλου. Η σχέση αυτή δεν αφορά μόνο τη μνήμη, αλλά και δεξιότητες που συνδέονται με την καθημερινή αυτονομία.
Τα δεδομένα δημοσιεύτηκαν στις 12 Αυγούστου στο Alzheimer’s & Dementia: The Journal of the Alzheimer’s Association και προέρχονται από περισσότερους από 6.000 ηλικιωμένους που συμμετείχαν σε μεγάλη αμερικανική μελέτη για την υγεία και τη γήρανση.
Οι εννέα πλευρές της κοινωνικής ζωής που εξετάστηκαν
Οι ερευνητές δεν στάθηκαν μόνο στον αριθμό των φίλων ή στις προσωπικές σχέσεις, αλλά θέλησαν να χαρτογραφήσουν συνολικά πόσο συνδεδεμένος παρέμενε κάθε συμμετέχων με τους άλλους και με την καθημερινότητά του.
Για τον λόγο αυτό, οι ηλικιωμένοι συμπλήρωσαν ερωτηματολόγιο με εννέα διαφορετικές μορφές κοινωνικής συμμετοχής. Εξετάστηκε αν ήταν παντρεμένοι, αν ζούσαν με άλλους ανθρώπους, αν οδηγούσαν και μετακινούνταν, αν έβγαιναν για ψυχαγωγία, αν συμμετείχαν σε συλλόγους ή μαθήματα, αν παρακολουθούσαν θρησκευτικές δραστηριότητες, αν επισκέπτονταν συγγενείς και φίλους, αν εργάζονταν ή αν πρόσφεραν εθελοντική εργασία.
Από αυτή την αποτύπωση προέκυψε ένα καθαρό μοτίβο: όσο πιο δραστήρια ήταν η κοινωνική ζωή των συμμετεχόντων, τόσο μεγαλύτερο ήταν το γνωστικό όφελος που καταγραφόταν.
Μνήμη, σκέψη και οργάνωση με καλύτερες επιδόσεις
Η πιο ενεργή κοινωνική συμμετοχή συνδέθηκε με καλύτερες επιδόσεις στη μνήμη, αλλά και με ισχυρότερες δεξιότητες που χρειάζονται για την ανεξαρτησία στην καθημερινή ζωή. Σε αυτές περιλαμβάνονται η ικανότητα να σκέφτονται, να οργανώνουν και να σχεδιάζουν.
Παράλληλα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αυξημένη κοινωνική δραστηριότητα συνδέεται με πιο αργή γήρανση του εγκεφάλου. Ενδιαφέρον έχει επίσης η σχέση «δόσης – οφέλους» που παρατήρησαν: όσο περισσότερο συμμετείχαν οι ηλικιωμένοι σε κοινωνικές δραστηριότητες, τόσο περισσότερα γνωστικά οφέλη εμφάνιζαν.
Τα αποτελέσματα δεν σημαίνουν ότι μια έξοδος με φίλους είναι θεραπεία για την άνοια. Δείχνουν όμως ότι η κοινωνική συμμετοχή μπορεί να αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα που αξίζει να λαμβάνεται υπόψη στις προσπάθειες για υγιή γήρανση.
Γιατί οι ειδικοί μιλούν για κοινωνική συνταγογράφηση
Η πρακτική αξία της μελέτης βρίσκεται ακριβώς εκεί: οι επιστήμονες θεωρούν ότι τέτοιες δραστηριότητες μπορούν να ενταχθούν σε ευρύτερα προγράμματα για την υγιή γήρανση και για τη στήριξη ανθρώπων που θέλουν να παραμείνουν δραστήριοι και ανεξάρτητοι όσο μεγαλώνουν.
«Συνδέοντας μετρήσιμες κοινωνικές συμπεριφορές με συγκεκριμένα συστήματα του εγκεφάλου και με τη μακροπρόθεσμη γνωστική υγεία, η εργασία αυτή προσφέρει μια βιολογική βάση για την κοινωνική συνταγογράφηση».
Τη δήλωση αυτή έκανε η επικεφαλής ερευνήτρια Dr. Cynthia Felix, μεταδιδακτορική ερευνήτρια Ψυχιατρικής και Γηριατρικής στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ.
Στην πράξη, η λογική είναι να συνδυάζονται οι κλασικές ιατρικές συμβουλές με την ενθάρρυνση προς τους μεγαλύτερους ανθρώπους να διατηρούν μορφές κοινωνικής δραστηριότητας που ταιριάζουν στις δυνατότητες και στα ενδιαφέροντά τους.
Η συζήτηση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα σε μια περίοδο που ο παγκόσμιος πληθυσμός γερνά και η άνοια εξελίσσεται σε μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τα συστήματα υγείας.
Η Dr. Felix σημειώνει ότι τα νέα δεδομένα μπορούν να βοηθήσουν γιατρούς και κοινότητες να προτείνουν πιο στοχευμένες κοινωνικές δραστηριότητες στο πλαίσιο της υγιούς γήρανσης και της πρόληψης της άνοιας.
Με πιο απλά λόγια, η παρέα, οι έξοδοι, οι δραστηριότητες και η επαφή με τους άλλους δεν κάνουν απλώς την καθημερινότητα πιο ευχάριστη. Με βάση αυτή τη μελέτη, μπορεί να αποτελούν και επένδυση για έναν εγκέφαλο που γερνά καλύτερα
