Ένας μεταβολίτης από το έντερο μπαίνει στο κάδρο της νόσου Αλτσχάιμερ
Νέα ευρήματα φέρνουν στο προσκήνιο τη σχέση ανάμεσα στο εντερικό μικροβίωμα και τη νόσο Αλτσχάιμερ, μέσα από μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications. Στο επίκεντρο βρίσκεται η προπιονική ιμιδαζόλη (ImP), ένας μεταβολίτης που παράγεται από ορισμένα βακτήρια του εντέρου.
Οι ερευνητές τη συνδέουν με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου, αλλά και με ταχύτερη γνωστική εξασθένηση. Το εύρημα έχει σημασία, επειδή δείχνει προς έναν παράγοντα που θα μπορούσε θεωρητικά να τροποποιηθεί.
Η συζήτηση δεν μένει μόνο στη θεωρία: τα υψηλότερα επίπεδα της ουσίας στο αίμα συσχετίστηκαν με βιολογικούς δείκτες νευροεκφύλισης, ενώ σε πειραματικά μοντέλα φάνηκε να ενισχύει τη συσσώρευση β-αμυλοειδούς και tau στον εγκέφαλο.
Η δεκαετής έρευνα του University of Wisconsin–Madison
Η ερευνητική ομάδα του University of Wisconsin–Madison εξετάζει εδώ και σχεδόν μία δεκαετία πώς το μικροβίωμα συνδέεται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Προηγούμενες εργασίες της είχαν δείξει ότι η σύσταση των μικροοργανισμών στο έντερο ανθρώπων με τη νόσο διαφέρει από εκείνη υγιών ατόμων.
Το βασικό ερώτημα, όπως το περιγράφει η Barbara Bendlin, καθηγήτρια Γεροντολογίας στο ίδιο πανεπιστήμιο, ήταν τι σημαίνουν αυτές οι διαφορές για τον εγκέφαλο. «Από τότε προσπαθούμε να καταλάβουμε πώς αυτή η διαφορά στο έντερο μπορεί να οδηγεί σε αλλαγές στον εγκέφαλο», εξηγεί.
Η νέα μελέτη στρέφει την προσοχή στην προπιονική ιμιδαζόλη. Τα βακτήρια που μπορούν να τη δημιουργήσουν υπάρχουν στο έντερο πολλών ανθρώπων, όμως δεν είναι παντού το ίδιο δραστήρια ή άφθονα. Ο καθηγητής Βακτηριολογίας Federico Rey σημειώνει χαρακτηριστικά:
«ένα μικρόβιο δεν χρειάζεται να είναι άφθονο για να έχει επίδραση στον οργανισμό».
Η ImP δεν παραμένει κατ’ ανάγκη στο έντερο. Μπορεί να περάσει στην κυκλοφορία του αίματος και να φτάσει σε άλλα όργανα, ενώ στο παρελθόν έχει συνδεθεί με τον διαβήτη τύπου 2 και τη στεφανιαία νόσο.
Όταν η ImP έφτασε στον εγκέφαλο των ποντικιών
Στα πειράματα σε ποντίκια, η παρουσία της προπιονικής ιμιδαζόλης στον εγκέφαλο αύξησε τη συσσώρευση β-αμυλοειδούς και της πρωτεΐνης tau, των δύο παθολογικών πρωτεϊνών που βρίσκονται στο επίκεντρο της νόσου Αλτσχάιμερ. Ο Federico Rey υπογραμμίζει ότι αυτή η διαδικασία «οδηγεί τελικά στον θάνατο των νευρώνων και, στους ανθρώπους, αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της νόσου Αλτσχάιμερ».
Η ομάδα δεν περιορίστηκε στα ζώα. Ανέλυσε και τα επίπεδα της ουσίας στο αίμα σχεδόν 1.200 ανθρώπων που συμμετείχαν σε ερευνητικά προγράμματα για την πρόληψη και τη μελέτη της νόσου στο Wisconsin. Όσοι είχαν υψηλότερες συγκεντρώσεις ImP ήταν πολύ πιθανότερο να εμφανίζουν δείκτες που σχετίζονται με παθολογικές μεταβολές πρωτεϊνών και δυσλειτουργία των νευρώνων.
Ακόμη πιο έντονη ήταν η εικόνα από τα επαναλαμβανόμενα γνωστικά τεστ των συμμετεχόντων. Όπως λέει ο Rey, οι εθελοντές με τα υψηλότερα επίπεδα ImP παρουσίαζαν επίσης πολύ ταχύτερη γνωστική έκπτωση.
Η γενετική παραλλαγή που βρέθηκε στο 43% των συμμετεχόντων
Στο σύνολο των ευρημάτων προστέθηκε και μια γενετική παράμετρος. Οι ερευνητές εντόπισαν μια γενετική παραλλαγή που υπήρχε περίπου στο 43% των συμμετεχόντων και συνδεόταν με σημαντικά υψηλότερα επίπεδα ImP στο αίμα.
Μια πιθανή εξήγηση είναι ότι η παραλλαγή αυτή επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι νεφροί απομακρύνουν την ουσία από τον οργανισμό. Η ίδια γενετική διαφοροποίηση είχε ήδη συσχετιστεί σε μεγάλες γενετικές μελέτες με αυξημένο κίνδυνο νόσου Αλτσχάιμερ. «Τώρα ίσως καταλαβαίνουμε γιατί υπάρχει αυτή η σύνδεση», σχολιάζει ο Rey.
Τι λένε οι ερευνητές για τη διατροφή
Η προπιονική ιμιδαζόλη παράγεται όταν ορισμένα βακτήρια μεταβολίζουν την ιστιδίνη, ένα απαραίτητο αμινοξύ που υπάρχει σε πολλά τρόφιμα και ιδιαίτερα σε πηγές πρωτεΐνης. Γι’ αυτό, τα νέα στοιχεία δεν αποτελούν λόγο για αυθαίρετους αποκλεισμούς τροφίμων από τη διατροφή.
Η Barbara Bendlin σημειώνει ότι η γενικότερη βελτίωση της διατροφής πιθανότατα θα βοηθούσε, αλλά δεν είναι σωστό να παρουσιαστεί το ζήτημα ως απλή αποφυγή συγκεκριμένων τροφών. «Δεν είναι τόσο απλό όσο να πούμε “σταματήστε να τρώτε αυγά” ή “μην τρώτε τόσο κόκκινο κρέας”. Χρειαζόμαστε την ιστιδίνη και βρίσκεται παντού», αναφέρει.
Αν τελικά αποδειχθεί ότι η μείωση της προπιονικής ιμιδαζόλης μπορεί να επηρεάσει τον κίνδυνο ή την εξέλιξη της νόσου, τότε οι επιστήμονες θα έχουν μπροστά τους έναν συγκεκριμένο και δυνητικά τροποποιήσιμο θεραπευτικό στόχο.
Η Bendlin το περιγράφει με μια αναλογία από την καρδιαγγειακή πρόληψη: όπως η υψηλή χοληστερόλη μπορεί να αντιμετωπιστεί φαρμακευτικά για να περιοριστεί ο κίνδυνος καρδιακής νόσου, έτσι ίσως στο μέλλον να είναι δυνατό να μειωθεί και η ImP. «Εάν μπορέσουμε να βρούμε έναν αναστολέα που θα βοηθά στη μείωση των επιπέδων της ImP στο αίμα, θα μπορούσαμε, ελπίζουμε, να μειώσουμε τον κίνδυνο της νόσου Αλτσχάιμερ και την ταχύτητα της γνωστικής έκπτωσης για έναν σημαντικό αριθμό ανθρώπων», καταλήγει.
